Ekstansör tendonlar, el bileğini ve parmakları düzleştiren kirişlerdir. Bu tendonlar kesildiğinde veya koptuğunda parmağı kendi gücünüzle tam açamama, parmak ucunda düşme ya da başparmağı yukarı kaldıramama görülebilir. El sırtındaki küçük bir kesi bile cilde yakın seyreden tendonu yaralayabilir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleTedavi, yaralanmanın yerine ve türüne göre değişir. Bazı kapalı yaralanmalar uygun atelle iyileşebilirken, tam tendon kesilerinin çoğunda cerrahi onarım gerekir. Ameliyatın ardından tendonu korumak ve hareketini geri kazandırmak için el terapisi tedavinin önemli bir parçasıdır.
Parmağı bükmeyi sağlayan tendonlar farklıdır. Bu tendonlarla ilgili bilgi için elde bükücü fleksör tendon yaralanmaları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Ekstansör tendon nedir
Tendon, kasın oluşturduğu kuvveti kemiğe aktaran bağ dokusudur. Düzleştirici anlamına gelen “ekstansör” tendonlar elin sırt tarafında bulunur. Ön koldaki kaslardan gelen uzun tendonlar, parmaklarda elin küçük kaslarından gelen liflerle birleşerek bir tendon ağı oluşturur. Bu ağın farklı bölümleri parmağın kök, orta ve uç eklemlerinin açılmasını sağlar.
Bu nedenle parmak ucunu açamamakla parmağın orta eklemini açamamak aynı yaralanma değildir. Hangi eklemin etkilendiği, kullanılacak ateli ve egzersiz programını değiştirir.
Ekstansör tendon yaralanması neden olur
Cam, bıçak veya başka kesici cisimlerle oluşan el sırtı kesileri tendonları yaralayabilir. Ezilme, parmağın sıkışması veya parmak ucuna gelen bir top darbesi de ciltte yara oluşturmadan tendonun kopmasına ya da kemiğe yapıştığı yerden ayrılmasına yol açabilir. Bazen tendonla birlikte küçük bir kemik parçası da kopar.
Daha farklı bir mekanizma, tendonun zaman içinde aşınarak kopmasıdır. Örneğin el bileği kırığı sonrasında başparmağı düzleştiren uzun tendon kopabilir. Romatoid artrit gibi hastalıklarda da tendon çevresindeki iltihaplanma tendonun dayanıklılığını azaltabilir.
Ekstansör tendon yaralanmasının belirtileri
- Parmağı veya başparmağı kendi gücüyle tam düzleştirememe
- Parmak ucunun aşağı düşmesi ya da orta eklemin bükülü kalması
- Düzleştirme sırasında ağrı, güçsüzlük, şişlik veya hassasiyet
- El sırtında veya parmak eklemi üzerinde kesi
Parmağın hareket ediyor olması tendonun sağlam olduğunu kesin olarak göstermez. Kısmi kesilerde hareket korunabilir. El sırtının bazı seviyelerinde komşu tendonlar arasındaki bağlantılar, tam bir kesiye rağmen parmağın bir miktar açılmasını sağlayabilir. Bu yüzden özellikle kesi sonrasında tendonlar ayrı ayrı değerlendirilir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir
El veya parmak sırtında kesiyle birlikte yeni hareket kaybı varsa aynı gün değerlendirme gerekir. Durmayan kanama, parmakta solukluk veya soğukluk, belirgin uyuşma, açık kırık şüphesi ya da ağır ezilme varsa acil servise başvurulmalıdır. Kapalı darbe sonrasında parmak ucu düşmüşse veya orta eklem açılamıyorsa da değerlendirmeyi ertelememek gerekir.
İlk yardımda yarayı temiz bir örtüyle kapatmak, kanayan bölgeye bası uygulamak ve eli yüksekte tutmak uygundur. Yaranın içine alet sokulmamalı, parmak tekrar tekrar zorlanarak denenmemelidir. Tetanoz koruması ve antibiyotik gereksinimi yaranın özelliklerine göre değerlendirilir.
Yumruk atarken dişe çarpma sonucu parmak kök eklemi üzerinde oluşan küçük bir yara, tendon ve ekleme uzanabilir; enfeksiyon açısından aynı gün değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için elde hayvan ve insan ısırıkları sayfasına bakabilirsiniz.
Ekstansör tendon yaralanması nasıl teşhis edilir
Muayenede her parmağın eklemleri ayrı ayrı incelenir. Parmağın aktif olarak ne kadar açıldığı, başka bir destekle düzeltilebilip düzeltilemediği ve kontrollü direnç karşısında tendonun işlevi değerlendirilir. Duyu, dolaşım, yara derinliği ve eşlik eden eklem yaralanmaları da kontrol edilir. Orta eklemdeki merkezi tendon yaralanmasından şüphelenildiğinde Elson testi gibi özel muayene yöntemleri kullanılabilir.
Röntgen, eşlik eden kırık, eklemde hizalanma bozukluğu veya cam gibi yabancı cisimleri araştırmak için istenir. Röntgenin normal olması tendon yaralanmasını dışlamaz. Tanı belirsizse ultrasonla tendonun devamlılığı ve hareketi incelenebilir; bazı hastalarda MR gerekebilir. Her tendon yaralanmasında MR çekilmesi şart değildir.
Ekstansör tendon yaralanmaları nasıl tedavi edilir
Tedavi planında tendonun hangi seviyede yaralandığı, kesinin kısmi veya tam olması, parmağın açılma gücü, eklemin dengesi ve yaranın temizliği dikkate alınır. Kırık, sinir yaralanması veya cilt kaybı varsa bunlar da birlikte ele alınır.
| Yaralanma | Sıklıkla uygulanan yaklaşım |
|---|---|
| İşlevin korunduğu seçilmiş kısmi kesiler | Yakın takip, uygun atel ve kontrollü hareket |
| Tam tendon kesileri | Çoğunlukla cerrahi onarım ve ardından el terapisi |
| Kapalı çekiç parmak | Çoğu hastada uç eklemi koruyan atel |
| Erken merkezi tendon yaralanması | Uygun olguda orta eklemi düz tutan atel |
| Aşınmaya bağlı başparmak tendon kopması | İşlev kaybına göre tendon transferi veya tendon grefti |
Çekiç parmak tedavisi
Çekiç parmakta (mallet finger), parmak ucunu düzleştiren tendon veya kemiğe tutunduğu yer yaralanır. Uç eklem aşağı düşer ve kişi bu eklemi kendi gücüyle düzeltemez. Çoğu kapalı yaralanmada uç eklemi düz tutan atel kullanılır; orta eklemin hareket etmesine genellikle izin verilir.
Atel çoğunlukla 6–8 hafta kesintisiz kullanılır. Cilt temizliği sırasında bile uç eklemin bükülmemesi gerekir; bükülme iyileşmeyi bozup tedavi süresini uzatabilir. Atelin nasıl çıkarılıp takılacağı tedavi ekibince öğretilir. Sonraki dönemde bir süre gece koruması gerekebilir.
Açık yaralanma, eklemde kayma veya büyük ve eklem dengesini bozan bir kemik parçası varsa cerrahi gündeme gelebilir. Röntgende kemik parçası görülmesi tek başına ameliyat gerektiği anlamına gelmez.
Düğme iliği deformitesi ve merkezi tendon yaralanması
Parmağın orta eklemini açan merkezi tendon bölümünün yaralanması düğme iliği deformitesine (boutonnière deformitesi) yol açabilir. Orta eklem bükülü kalırken uç eklem geriye doğru açılır. Şekil bozukluğu ilk gün belirgin olmayabilir; günler veya haftalar içinde ortaya çıkabilir.
Erken ve uygun kapalı yaralanmalarda orta eklemi düz tutan atel genellikle 6–8 hafta kullanılır. Uç ekleme yönelik kontrollü bükme egzersizleri ise tendonların doğru konumda kaymasına yardımcı olabilir. Bu hareketler el terapisti tarafından öğretilir. Açık tendon kesisi, yer değiştirmiş kemik parçası veya atel tedavisine rağmen süren sorunlarda cerrahi gerekebilir. Gecikmiş ve sertleşmiş deformitelerin tedavisi daha güçtür.
Başparmak düzleştirici tendon kopması
Başparmağın uç eklemini açan uzun tendonun adı ekstansör pollicis longus, kısaca EPL’dir. El bileği kırığı veya romatoid artrit sonrasında aşınarak kopabilir. Kişi başparmağını geriye doğru kaldıramadığını veya uç eklemini açamadığını fark edebilir; belirgin ağrı her zaman bulunmaz.
Aşınmaya bağlı kopmalarda tendon uçları çoğu zaman doğrudan dikilmeye uygun değildir. İşlevi geri kazandırmak için başka bir tendonun görevini bu bölgeye aktaran tendon transferi veya araya tendon parçası yerleştirilen greft işlemi düşünülebilir. Bu durum, el bileği kırığı sonrasında gelişen yeni başparmak hareket kaybının neden değerlendirilmesi gerektiğini açıklar.
Ekstansör tendon ameliyatı nasıl yapılır
Ameliyatta yara temizlenir, hasarlı dokular değerlendirilir ve tendon uçları bulunarak uygun dikişlerle birleştirilir. Tendon kemiğe yapıştığı yerden ayrılmışsa kemiğe yeniden tespit gerekebilir. Eşlik eden kırık veya eklem yaralanması da tedavi edilir. Bazı yaralanmalarda eklemi geçici olarak korumak için ince teller kullanılabilir; her hastaya tel takılması gerekmez.
İşlem yaralanmanın kapsamına göre lokal, bölgesel veya genel anesteziyle yapılabilir. Uygun hastalarda el uyuşturularak hasta uyanıkken yapılan cerrahi, onarım sırasında tendon hareketinin kontrol edilmesine olanak sağlayabilir.
Temiz ve yeni bir kesiyle, enfekte veya ezilme sonucu doku kaybı gelişmiş bir yaralanmanın ameliyat planı aynı değildir. Kirli veya enfekte yaralarda öncelik cerrahi temizlik ve enfeksiyonun kontrolü olabilir; tendon onarımı aşamalı planlanabilir. Açık tendon kesisi şüphesinde beklemek yerine erken değerlendirme yapılmalı, onarım zamanı yaranın durumuna göre belirlenmelidir.
Ekstansör tendon ne kadar sürede iyileşir
İyileşme tek bir süreden oluşmaz. Cilt yarasının kapanması, atelin çıkarılması ve tendonun yük taşıyacak güce ulaşması farklı aşamalardır. Birçok onarımda tendon yaklaşık 12 hafta boyunca zorlayıcı yüklere karşı korunur. Hareket ve şişlikteki düzelme birkaç ay daha devam edebilir.
| Tedavi veya yaralanma | Sık kullanılan koruma süresi |
|---|---|
| Ekstansör tendon onarımı sonrası | Yaralanma ve protokole göre çoğunlukla 3–6 hafta atel |
| Kapalı çekiç parmak | Genellikle 6–8 hafta kesintisiz atel |
| Merkezi tendon yaralanması | Uygun olguda genellikle 6–8 hafta orta eklemi koruyan atel |
Bu aralıklar her yaralanmaya uygulanacak sabit bir takvim değildir. Korunan eklem, atelin tipi ve hareketlere başlama zamanı yaralanmanın yerine göre değişir. Parmak ucundaki yaralanma için verilen atel süresi, el sırtındaki bir tendon onarımına doğrudan uygulanamaz.
Ameliyat sonrası el terapisi ve egzersiz
El terapisinde amaç, onarılan tendonu yeniden koparacak yüklerden korurken çevre dokulara yapışmasını ve eklem sertliğini azaltmaktır. Uygun onarımlarda ilk günler içinde korumalı hareket başlanabilir; bazı seviyelerde daha uzun koruma gerekir. Atel kullanmak, her eklemin tamamen hareketsiz tutulacağı anlamına gelmez.
Hangi eklemin ne kadar bükülebileceği ve hareketin aktif mi destekli mi yapılacağı cerrah ile el terapisti tarafından belirlenir. Erken dönemde top sıkma, ağır kavrama veya parmağı zorla bükme gibi hareketler onarıma zarar verebilir. Egzersizlerin sırası ve yükü kontrollerde artırılır.
İşe ve spora ne zaman dönülür
Dönüş zamanı, işin elden beklediği kuvvete ve onarımın durumuna bağlıdır. El sırtındaki bazı tendon onarımlarından sonra aşağıdaki süreler genel bir fikir verir; parmak ucundaki yaralanmalar ve eşlik eden kırıklar farklı planlanabilir.
| Aktivite | Yaklaşık dönüş aralığı |
|---|---|
| Masa başı iş ve hafif el kullanımı | Çoğunlukla 6–8 hafta |
| Ağır el işi ve güçlü kavrama | Genellikle 10–12 hafta veya daha uzun |
| Temaslı ya da eli zorlayan spor | Genellikle 12 hafta ve sonrası |
Ağrının azalması veya atelin çıkması, ağır yüklenmeye hazır olunduğunu göstermez. İşe ve spora dönüşte parmağın açılması, hareket açıklığı, kuvvet ve onarımın korunması birlikte değerlendirilir.
Ameliyat sonrası şişlik ve olası sorunlar
İlk dönemde şişlik ve hassasiyet beklenebilir. Eli yüksekte tutmak ve izin verilen hareketleri düzenli yapmak şişliğin azalmasına yardımcı olur. Yara tamamen kapandıktan sonra gerektiğinde yara izi bakımı programa eklenir.
Tendon çevre dokulara yapışabilir, eklemde sertlik veya parmağı tam açamama kalabilir. Temiz bir tendon kesisine göre ezilme, kemik veya eklem hasarı içeren yaralanmalarda hareketin geri kazanılması daha zor olabilir. İleri yapışıklıkta, terapiye rağmen hareket yeterince düzelmezse yapışıklıkları açmaya yönelik ek cerrahi değerlendirilebilir.
Aniden gelişen açma kaybı veya kopma hissi, giderek artan kızarıklık ve ağrı, yara akıntısı ya da ateş varsa tedavi ekibiyle gecikmeden iletişime geçilmelidir. Atelin basısıyla parmakta renk değişikliği, uyuşma veya belirgin sıkışma olması da kontrol gerektirir.
Ekstansör tendon yaralanması tedavi edilmezse ne olur
Uygun tedavi edilmeyen yaralanmalarda parmağı açma güçlüğü, tendon dengesinin bozulması ve eklem sertliği kalıcı hale gelebilir. Çekiç parmakta veya merkezi tendon yaralanmalarında zamanla daha belirgin şekil bozuklukları gelişebilir. Gecikmiş başvurularda da tedavi seçenekleri vardır; ancak doğrudan onarım yerine daha kapsamlı işlemler ve daha uzun rehabilitasyon gerekebilir.
Tedavinin hedefi, parmağın günlük işlerde kullanılabilecek hareketini ve gücünü geri kazandırmaktır. Sonucu tendonun hangi seviyede yaralandığı, eşlik eden hasar ve rehabilitasyon süreci birlikte belirler.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve kişisel tedavi planı muayeneyle belirlenir.
