TFCC yırtığı, el bileğinin serçe parmak tarafında ağrıya, kavrama gücünde azalmaya ve bazı hastalarda bilekte güvensizlik hissine neden olabilen bir yaralanmadır. El üzerine düşme veya bileğin ani dönmesiyle oluşabileceği gibi, zaman içinde gelişen yıpranmaya da bağlı olabilir.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleHer TFCC yırtığı ameliyat gerektirmez. Tedaviyi planlarken yırtığın yerini, radius ile ulna arasındaki eklemin sağlamlığını ve el bileğine binen yükü birlikte değerlendiririm. MR raporunda yırtık yazması, tek başına ameliyat kararı vermek için yeterli değildir.
TFCC nedir
TFCC, İngilizce “Triangular Fibrocartilage Complex” adının kısaltmasıdır. Türkçede triangüler fibrokartilaj kompleks olarak adlandırılır. El bileğinin serçe parmak tarafında bulunan, bağlar ve lifli kıkırdak yapıdaki bir diskten oluşan destek sistemidir.
Ön kolu oluşturan radius ve ulna kemikleri arasında, el bileği seviyesinde distal radioulnar eklem bulunur. Bu eklem sayesinde avuç içimizi yukarı ve aşağı çevirebiliriz. TFCC, bu hareketler sırasında eklemin yerinde ve dengeli kalmasına yardım eder. Aynı zamanda el bileğine binen yükün bir bölümünü karşılar.
TFCC, işlevi nedeniyle bazen “el bileğinin menisküsü” olarak anlatılır. Ancak yalnızca bir kıkırdak parçası değildir; eklemi sabit tutan bağları da içerir. Bu nedenle TFCC yaralanması değerlendirilirken diskteki hasarın yanında bağların kemiğe tutunduğu bölgeler de incelenir.
TFCC neden yırtılır
TFCC yırtıkları travmaya bağlı ve yıpranmaya bağlı olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir. Travmatik yırtıklar el üzerine düşme, bileğin zorlayıcı şekilde dönmesi veya eldeki bir aletin aniden dönerek bileği burkması sonrasında oluşabilir. Tenis, golf ve jimnastik gibi bileği zorlayan sporlarda da görülebilir.
TFCC yaralanması, özellikle radius distal uç kırığı olmak üzere el bileği kırıkları ile birlikte de gelişebilir. Kırık sonrasında devam eden serçe parmak tarafındaki ağrıda TFCC ve radius ile ulna arasındaki eklem ayrıca değerlendirilmelidir.
Yıpranmaya bağlı yırtıklar ise yaşla birlikte veya tekrarlayan yüklenmeler sonucunda oluşur. Bazı kişilerde ulna kemiğinin el bileği seviyesinde radiusa göre daha uzun olması, bu bölgedeki yükü artırır.
Pozitif ulnar varyans ve TFCC yırtığı
Ulna kemiğinin el bileği seviyesinde radiusa göre daha uzun olmasına pozitif ulnar varyans denir. Ulna tarafında artan yük, TFCC ile komşu eklem kıkırdaklarını zaman içinde zorlayabilir. Bu durum ağrı ve doku hasarıyla birlikte olduğunda ulnar sıkışma veya ulnar impaksiyon sendromu olarak adlandırılır.
Röntgende ulna kemiğinin uzun görülmesi tek başına ameliyat gerektirmez. Uzunluk farkının ağrıya ve eklemdeki hasara katkısı değerlendirilir. TFCC yırtığına belirgin ulnar sıkışma eşlik ediyorsa, yalnızca yırtığa müdahale etmek yeterli olmayabilir.
TFCC yırtığı belirtileri nelerdir
En sık belirti, el bileğinin serçe parmak tarafındaki ağrıdır. Ağrı özellikle kavrama, döndürme ve elin üzerine yük verme sırasında belirginleşebilir. Hastalar şu yakınmaları tarif edebilir:
- Kavanoz kapağı açarken, anahtar çevirirken veya havlu sıkarken ağrı.
- Sandalyeden kalkarken eliyle destek aldığında ya da şınav sırasında bilekte ağrı.
- Bir cismi sıkıca tutarken veya taşırken kavrama gücünde azalma.
- Bileği döndürürken ağrılı tıklama, takılma veya boşalma hissi.
- Bazı hastalarda şişlik ve hareket kısıtlılığı.
Bilekten ses gelmesi tek başına TFCC yırtığı anlamına gelmez. Sesin ağrıyla birlikte olması, travma sonrasında başlaması veya bilekte güvensizlik hissinin eşlik etmesi daha anlamlıdır. Serçe parmak tarafındaki el bileği ağrısının tendon hastalıkları, başka bağ yaralanmaları ve kemik sorunları gibi farklı nedenleri de vardır.
TFCC yırtığı tanısı nasıl konulur
Tanıda ilk adım, ağrının nasıl başladığının ve hangi hareketlerde arttığının anlaşılmasıdır. Muayenede TFCC bölgesindeki hassasiyeti, kavrama gücünü ve ön kolun dönme hareketlerini değerlendiririm. Radius ile ulna arasındaki eklemde normalden fazla hareket olup olmadığına da bakarım. Bu gevşeklik, yani instabilite, tedavi seçimini etkiler.
Röntgen TFCC yırtığını doğrudan göstermez. Ancak kırık, eski kırığa bağlı şekil değişikliği, eklem kireçlenmesi ve ulnar varyans hakkında bilgi verir. Gerektiğinde özel pozisyonlarda veya diğer el bileğiyle karşılaştırmalı çekimler yapılabilir.
TFCC yırtığı MR görüntüsünde nasıl anlaşılır
MR, TFCC içindeki hasarı ve eşlik eden bağ veya kıkırdak sorunlarını değerlendirmeye yardımcı olur. Yırtık bölgesinde anormal sinyal, doku bütünlüğünde kesinti veya kemiğe tutunma yerinde ayrılma görülebilir. Ancak her yırtık MR’da aynı açıklıkta seçilmez. Özellikle derin tutunma bölgesindeki bazı yaralanmalar gözden kaçabilir.
Bunun tersi de mümkündür. Ağrısı olmayan kişilerde, özellikle yaş ilerledikçe, MR’da TFCC yıpranması veya yırtık görünümü saptanabilir. Bu nedenle MR görüntüsünün şikâyetler ve muayene bulgularıyla uyumlu olması gerekir. Seçilmiş hastalarda MR artrografi veya el bileği artroskopisiyle ek değerlendirme gerekebilir.
Travma sonrasında devam eden ağrıda skafolunat bağ yaralanması gibi eşlik eden sorunlar da araştırılır. Serçe ve yüzük parmağında uyuşma varsa, bu belirti yalnızca TFCC yırtığına bağlanmamalı; ulnar sinirin el bileğinde sıkışması gibi nedenler ayrıca değerlendirilmelidir.
TFCC yırtığı kendiliğinden iyileşir mi
Bazı TFCC yaralanmalarında uygun koruma ve rehabilitasyonla ağrı azalır, el bileğinin kullanımı düzelir ve ameliyat gerekmez. Ancak bütün yırtıkların kendiliğinden kapanmasını beklemek doğru değildir. İyileşme olasılığı, yırtığın bulunduğu bölgenin kanlanmasına ve eklemde gevşeklik olup olmamasına bağlıdır.
TFCC’nin çevre bölümlerinde kanlanma bulunur; orta bölümünün kanlanması ise çok sınırlıdır. Bu nedenle çevredeki uygun yırtıklarla merkezdeki yıpranmış yırtıkların iyileşme potansiyeli ve cerrahi tedavisi farklıdır. Ağrının geçmesi de yırtığın anatomik olarak tamamen kapandığını göstermez. Tedavide günlük yaşamın ve el bileği fonksiyonunun düzelmesi önemlidir.
TFCC yırtığında ameliyat dışı tedavi
Eklemde belirgin gevşeklik bulunmayan birçok hastada ilk seçenek ameliyat dışı tedavidir. Ağrıyı artıran yüklenmelerin azaltılması, uygun atel ve kontrollü rehabilitasyon birlikte planlanır. Başlangıçta ağır kavrama, zorlayıcı döndürme hareketleri ve avuç içi üzerine yük verme sınırlandırılır.
Kısa süreli, ciltle arasına bez konularak yapılan soğuk uygulama ağrı ve şişliği azaltabilir. Gerektiğinde hastanın ek hastalıklarına ve kullandığı ilaçlara uygun ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar verilebilir. İlaçlar yakınmaları azaltır; yırtığın mekanik durumunu düzeltmez.
TFCC ateli ve bilekliği nasıl seçilir
Atelin amacı ağrılı bölgeyi korumak ve iyileşmeyi zorlayan hareketleri azaltmaktır. Sadece el bileğini destekleyen bir bileklik bazı hastalarda yeterli olabilir. Ön kolun dönme hareketinin de sınırlandırılması gerekiyorsa daha uzun veya bu harekete özel bir atel tercih edilir. Her TFCC yırtığı için aynı bileklik uygun değildir.
Koruma süresi sıklıkla yaklaşık 4–6 haftadır; yaralanmanın tipine ve kontrol muayenesine göre değişir. Atelin ne zaman çıkarılacağı ve hangi hareketlere izin verileceği ayrıca belirlenmelidir. Özellikle eklemde gevşeklik varsa ateli gün içinde sık sık çıkarıp bileği döndürmek uygun olmayabilir.
Kortizon veya PRP enjeksiyonunun yeri
Seçilmiş hastalarda devam eden ağrı ve eklem içindeki iltihabi yanıtı azaltmak için kortizon enjeksiyonu düşünülebilir. Enjeksiyon ultrason eşliğinde hedef bölgeye yapılabilir. Kortizon, TFCC’nin kopmuş tutunma yerini yeniden kemiğe bağlamaz ve belirgin eklem gevşekliğinin tedavisinin yerini tutmaz.
PRP için TFCC’ye özgü klinik kanıtlar sınırlıdır. Cerrahi tamire ek PRP uygulamasını inceleyen küçük, geriye dönük bir çalışmada belirgin üstünlük gösterilmemiştir. Bu çalışma tek başına PRP enjeksiyonunun etkisini yanıtlamaz. PRP’den yırtığı kesin olarak kapatmasını veya ameliyat gereksinimini ortadan kaldırmasını beklemek doğru değildir.
TFCC yırtığında fizik tedavi ve egzersiz
Fizik tedavide önce ağrılı bölgenin korunması ve şişliğin kontrolü sağlanır. İzin verilen dönemde el bileğinin bükülme ve açılma hareketleri ile ön kolun dönme hareketleri kontrollü şekilde geri kazanılır. Ardından el bileği ve ön kol kaslarında düşük yükle başlayan güçlendirme, kavrama çalışmaları ve hareket sırasında eklemi kontrol etmeye yönelik egzersizler eklenir.
Egzersizin başlangıç zamanı yırtığın tipine, eklemde gevşeklik bulunmasına ve ameliyat yapılıp yapılmadığına göre değişir. Tamir yapılmış bir TFCC’ye erken dönemde kuvvetli esnetme veya yük verme, onarılan dokuyu zorlayabilir. Şınav, plank ve ağır ağırlık çalışmaları başlangıç egzersizi değildir. Yük, ağrı ve muayene bulguları izlenerek artırılır.
TFCC yırtığında ne zaman ameliyat gerekir
Uygun ameliyat dışı tedaviye rağmen günlük yaşamı veya sporu kısıtlayan ağrı sürüyorsa ameliyat değerlendirilebilir. Bunun yanında radius ile ulna arasındaki eklemde belirgin gevşekliğe neden olan, özellikle TFCC’nin derin kemiğe tutunma bölgesini içeren travmatik yırtıklarda daha erken cerrahi değerlendirme gerekebilir.
Ameliyat kararı yalnızca “üç ay geçti” veya “yırtık büyük” diye verilmez. Yırtığın yeri, dokunun tamire uygunluğu, eklemin sağlamlığı, eşlik eden ulnar sıkışma ve hastanın iş veya spor gereksinimleri birlikte değerlendirilir. Uzun süren ağrıda tanı ve uygulanan koruma programı da yeniden gözden geçirilmelidir.
TFCC yırtığı ameliyatı nasıl yapılır
Birçok TFCC ameliyatı el bileği artroskopisi ile yapılabilir. Küçük bir kamera ve ince cerrahi aletlerle eklemin içi incelenir. TFCC’nin hangi bölümünün hasarlı olduğu, kemiğe tutunma yerleri ve eşlik eden kıkırdak sorunları değerlendirilerek uygun işlem seçilir. Bazı yırtıklarda artroskopiye ek küçük bir kesi veya açık onarım gerekebilir.
Artroskopik temizlik yani debridman
Orta bölümde bulunan, kanlanması yetersiz ve dikişle tamire uygun olmayan bazı yırtıklarda hasarlı, takılmaya neden olan doku dikkatlice temizlenir. Bu işleme debridman denir. Amaç sağlam dokuyu koruyarak ağrı ve mekanik takılmayı azaltmaktır. Debridman, TFCC’nin tamamının çıkarılması anlamına gelmez ve kemiğe tutunma yerindeki kopmanın tamiriyle aynı işlem değildir.
Artroskopik TFCC tamiri
Çevre bölgede veya ulna kemiğine tutunma yerinde bulunan, dokusu uygun yırtıklar özel dikişlerle onarılabilir. Derin tutunma bölgesindeki kopmalarda TFCC’nin yeniden kemiğe sabitlenmesi gerekebilir. Bu bölge fovea olarak adlandırılır. Onarımın amacı ağrının yanında eklemdeki gevşekliği de düzeltmektir.
Dikişle tamir edilen dokunun iyileşmesi zaman alır. Cilt kesileri küçük olsa bile el bileğinin hemen serbestçe kullanılabileceği düşünülmemelidir.
Wafer işlemi ve ulna kısaltma osteotomisi
TFCC yırtığına ulnar sıkışma eşlik ediyorsa, el bileğinin serçe parmak tarafındaki yükü azaltmak için ek bir işlem gerekebilir. Başlıca iki seçenek vardır:
- Artroskopik wafer işlemi: Uygun hastalarda ulna kemiğinin ekleme yakın ucundan sınırlı miktarda kemik tıraşlanarak yük azaltılır.
- Ulna kısaltma osteotomisi: Ulna kemiğinden bir parça çıkarılıp kemik kısaltılır ve çoğunlukla plak ile vidalarla sabitlenir. Bu ameliyatın ardından kemiğin kaynaması da izlenir.
Bu iki ameliyat aynı işlem değildir. Seçim yalnızca röntgendeki milimetre farkına göre yapılmaz. Eklem kıkırdağının durumu, ulna ile radius arasındaki eklemin yapısı, gerekli kısaltma miktarı ve eşlik eden gevşeklik dikkate alınır.
TFCC ameliyatı sonrası iyileşme süreci
İyileşme süresini en çok, yalnızca temizlik yapılması ile TFCC’nin dikişle tamir edilmesi arasındaki fark etkiler. Aşağıdaki süreler genel aralıklardır; ameliyatın ayrıntılarına göre değişebilir.
| Yapılan işlem | Koruma ve hareket | Yüke dönüş |
|---|---|---|
| Yalnızca debridman | Kısa süreli atel uygulanabilir. Hareketler, tamire göre genellikle daha erken başlatılır. | Hafif kullanım birkaç hafta içinde artabilir. Bileğe yoğun yük veren iş ve sporlar daha geç başlar. |
| TFCC tamiri veya foveal onarım | Çoğunlukla yaklaşık 4–6 hafta, bazı onarımlarda daha uzun koruma gerekir. Ön kolun dönmesi de kısıtlanabilir. | Kontrollü hareketlerin ardından güçlendirme başlanır. Ağır iş ve spora dönüş çoğu zaman 3–6 ayı bulabilir. |
| Ulna kısaltma osteotomisi | Yumuşak dokularla birlikte kemiğin iyileşmesi de izlenir. | Ağır yüklenme için klinik kontrol ve röntgende yeterli kaynama aranır. |
Kontrollerde yara iyileşmesi, ağrı, eklem sağlamlığı ve hareket açıklığı değerlendirilir. Atelin değişmesi veya dikişlerin alınması, tamir edilen TFCC’nin iyileştiği anlamına gelmez. Parmak hareketleri genellikle erken dönemde sürdürülür; bilek ve ön kol hareketleri ise verilen programa göre yapılır.
Ameliyat sonrasında hareket kısıtlılığı, devam eden ağrı, tekrarlayan gevşeklik, cilt altındaki dikişlere bağlı rahatsızlık, sinir dallarında tahriş ve enfeksiyon görülebilir. Ulna kısaltma osteotomisinde kaynamama ve plak rahatsızlığı gibi ek riskler de bulunur. Bütün hastalarda ağrının tamamen geçmesi garanti edilemez.
İşe ve spora ne zaman dönülür
Masa başı iş ile ağır el işçiliğine dönüş aynı zamanda olmaz. Klavye kullanımı, araç kullanma, ağırlık taşıma ve raket sporları ayrı ayrı değerlendirilir. Araç kullanmaya dönüşte atel durumu, ağrı kesici kullanımı ve direksiyonu güvenle kontrol edebilme dikkate alınır.
Spora dönüş için yalnızca belirli bir haftanın dolmasını beklemek yeterli değildir. Ağrının kontrol altında olması, eklemin sağlamlığı, hareket açıklığı ve kavrama gücü değerlendirilir. Tenis, golf, jimnastik ve ağırlık antrenmanında yüke kademeli dönülür. Özellikle tamir sonrasında ağrı azalsa bile doku iyileşmesine gereken süre verilmelidir.
TFCC yırtığı hakkında sık sorulan sorular
TFCC yırtığı kaç haftada geçer
Ameliyat dışı tedavide birkaç hafta içinde rahatlama başlayabilir; ancak bileğin yük taşımaya ve spora hazırlanması daha uzun sürebilir. Tamir ameliyatı sonrasında süreç çoğunlukla aylarla değerlendirilir. Yırtığın yeri, eklemde gevşeklik ve yapılan işlem bilinmeden tek bir iyileşme süresi verilemez.
TFCC yırtığı ameliyatı olanlar nelere dikkat etmeli
Atel ve egzersiz programına uymak, erken dönemde el üzerine yük vermemek ve izin verilmeden ağır kavrama veya döndürme hareketlerine başlamamak önemlidir. Başka bir hastanın iyileşme süresi örnek alınmamalıdır. Yalnızca temizlik yapılan hastayla dikişle tamir yapılan hastanın koruma süresi farklıdır.
TFCC yırtığı tedavi edilmezse ne olur
Ağrısız ve eklemde gevşeklik oluşturmayan bazı yıpranma bulguları izlenebilir. Ancak ağrılı, işlevi bozan veya eklemde belirgin gevşeklik yapan yaralanmalar değerlendirilmelidir. Bu hastalarda devam eden ağrı, güç kaybı ve bazı durumlarda eklemde ilerleyen hasar görülebilir.
Ne zaman gecikmeden muayene gerekir
Düşme sonrasında belirgin şekil bozukluğu, hızla artan şişlik, eli kullanamama, parmaklarda uyuşma veya soğukluk varsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Ağrının yalnızca TFCC’ye ait olduğu varsayılmadan kırık, çıkık ve sinir ya da dolaşım sorunları araştırılmalıdır.
