Parmak Ucu Yaralanmaları İlk Yardım Tedavi ve İyileşme

Parmak ucu yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır

1. Şişlik artmadan, kolayca çıkıyorsa yaralı eldeki yüzükleri çıkarın. Sıkışmış yüzüğü zorlamayın.
2. Yarayı temiz akan su veya serum fizyolojik ile nazikçe temizleyin. Yarayı ovalamayın; içine alkol, kolonya ya da benzeri maddeler dökmeyin.
3. Kanayan yere temiz gazlı bez veya temiz bir bezle kesintisiz bası uygulayın. Kontrol etmek için bezi sık sık kaldırmayın. Kanama şiddetliyse veya basıya rağmen durmuyorsa acil yardım isteyin.
4. Yarayı temiz bir örtüyle kapatın ve eli mümkün olduğunca kalp seviyesinin üzerinde tutun. Parmağın dibini lastik, ip veya telle sıkıca bağlamayın.
5. Parmak kısmen kopmuşsa kalan bağlantıyı ayırmayın. Parmağı çekiştirmeden destekleyin ve acil servise başvurun.

Tırnağı kendiniz sökmeyin ve tırnak altındaki kanı evde iğneyle boşaltmaya çalışmayın. Dışarıdan küçük görünen bir kesinin altında tendon, sinir veya kemik yaralanması bulunabilir.

Kopan parmak ucu nasıl saklanmalı ve taşınmalı

Kopan parçayı atmayın. Yeniden yerine dikilme olasılığı, yaralanmanın ve parçanın durumu değerlendirildikten sonra anlaşılır. Parçayı aramak veya hazırlamak hastaneye ulaşmayı geciktirmemelidir.

1. Kopan parçayı, varsa serum fizyolojik ile hafifçe nemlendirilmiş temiz gazlı beze sarın. Bezi su damlatacak kadar ıslatmayın.
2. Sarılan parçayı temiz ve su geçirmeyen bir poşete koyup ağzını kapatın.
3. Bu kapalı poşeti buzlu su bulunan ikinci bir poşet veya kabın içine yerleştirin. Dokunun buzla veya suyla doğrudan temas etmesini önleyin.
4. Parçayı hasta ile birlikte hızla hastaneye ulaştırın. Dondurucuya koymayın; doğrudan buzun üzerine bırakmayın.

Yeniden dikilme ihtimalini kendi başınıza saat hesabıyla değerlendirmeyin. Yaralanmadan sonra geçen süre, parçanın nasıl korunduğu ve ezilmenin derecesi birlikte önem taşır. Kopma veya ciddi kanama durumunda 112 üzerinden acil yardım isteyebilirsiniz.

Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir

• Parmak ucunun kısmen veya tamamen kopması
• Basıya rağmen devam eden kanama
• Parmağın soluk, mor veya soğuk olması ya da his kaybı gelişmesi
• Kemik veya tendonun göründüğü derin yara, büyük doku kaybı ya da belirgin şekil bozukluğu
• Parmak ucunu kendi gücünüzle bükememe veya düzleştirememe
• Tırnağın kökünden kalkması, ciddi ezilme veya çocukta tırnak çevresinde açık yara
• Tedavi sırasında giderek artan ağrı, yayılan kızarıklık, iltihaplı akıntı veya ateş

Tırnak altında şiddetli zonklama, belirgin şişlik veya tırnakta yerinden ayrılma varsa aynı gün değerlendirme gerekir. Özellikle küçük çocuklarda yaralanmanın ağırlığını yalnızca yaranın dış görünümüne bakarak anlamak zor olabilir.

Parmak ucunda hangi yapılar yaralanabilir

Parmak ucunda deri ve deri altındaki yastıklı dokuya pulpa adı verilir. Pulpa, cisimleri tutarken ve sıkıştırırken kemiğin üzerinde koruyucu bir yastık oluşturur. Tırnak yatağı, tırnak plağının altında yer alır; tırnağın kök bölümündeki matriks ise tırnağın üretilmesini sağlar. Bu bölgedeki ağır hasar, sonradan tırnağın şeklinin değişmesine neden olabilir.

Parmak ucundaki kemiğe distal falanks denir. Kapıya sıkışma ve ezilme yaralanmalarında bu kemiğin uç bölümünde kırık oluşabilir. Daha derin kesilerde parmağı büken veya düzleştiren tendonlar ile duyu sinirleri ve damarlar da etkilenebilir.

Parmak ucu yaralanması nasıl değerlendirilir

Tedaviye karar verirken yaranın büyüklüğüyle birlikte parmak ucunun kanlanmasını, duyusunu ve hareketini değerlendiririm. Temiz bir bıçak kesisi ile dokuların ezilerek parçalandığı bir iş kazası aynı şekilde tedavi edilmez. Yaralanmanın zamanı, kaybedilen dokunun miktarı, sigara kullanımı, diyabet ve kullanılan ilaçlar da tedavi planında önemlidir.

Muayenede tırnak ve tırnak yatağı incelenir; parmak ucunun bükülüp düzleştirilebildiği kontrol edilir. Kırık şüphesinde röntgen çekilir. Basit parmak ucu yaralanmalarının değerlendirilmesinde çoğu zaman MR gerekmez.

Parmağı bükememe, elde bükücü fleksör tendon yaralanmalarını; parmak ucunu düzleştirememe ise elde düzleştirici ekstansör tendon yaralanmalarını düşündürebilir. Bu bulgular varsa yalnızca pansumanla takip etmek uygun olmayabilir.

Parmak ucu yaralanmaları nasıl tedavi edilir

Tedavi, zarar gören yapıya ve kalan dokuların durumuna göre belirlenir. Gerekli işlemler çoğunlukla parmağın lokal anesteziyle uyuşturulmasının ardından yapılabilir. Küçük çocuklarda veya daha kapsamlı onarım gereken yaralanmalarda farklı anestezi yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir.

Pansumanla ve koruyucu atelle tedavi

Küçük ve yüzeyel doku kayıplarında yara, uygun pansumanla alttan dolarak ve kenarlardan kapanarak iyileşebilir. Buna sekonder iyileşme denir. Gerekirse parmak ucunu darbelerden koruyan bir atel kullanılır. Pansumanın türü ve değiştirme sıklığı yaranın durumuna göre belirlenir; her hastaya aynı pansuman programı uygulanmaz.

Seçilmiş parmak ucu doku kayıplarında, yara ortamının nemini koruyan yarı kapatıcı pansumanlar da kullanılabilir. Kemik açığa çıkan bazı yaralanmalar bile uzman değerlendirmesinden sonra bu yöntemle izlenebilir. Ancak doku kaybının seviyesi, tırnak desteği ve kalan dokunun kanlanması uygun olmalıdır. Bazı yaralanmalarda cerrahi kapatma daha doğru seçenektir.

Tırnak altı kanama ve tırnak yatağı onarımı

Darbe sonrasında tırnak altında kan birikmesine tırnak altı hematomu denir. Biriken kan, basınç oluşturarak zonklayıcı ağrı yapabilir. Tırnak ve çevresindeki kenarlar sağlamsa, yer değiştirmiş bir kırık yoksa ve belirgin ağrı bulunmuyorsa izlem yeterli olabilir. Ağrılı olgularda hekim, tırnakta küçük bir açıklık oluşturarak kanı boşaltabilir.

Tırnak altındaki morluğun geniş olması, tek başına tırnağın mutlaka çıkarılmasını gerektirmez. Tırnak yerinden ayrılmışsa veya tırnak yatağında onarım gerektiren bir kesi varsa tırnağın kaldırılıp yatağın incelenmesi ve uygun şekilde onarılması gerekebilir. Ağır ezilme ve tırnak kökü hasarı, ilerleyen dönemde tırnakta şekil bozukluğu riskini artırır.

Parmak ucu kırığının tedavisi

Parmak ucundaki kemiğin küçük, yer değiştirmemiş uç kırıklarının çoğu ameliyat gerektirmez. Yara bakımı ve gerektiğinde koruyucu atel yeterli olabilir. Kırık belirgin yer değiştirmişse, konumunu koruyamıyorsa veya tendonun kemiğe tutunduğu bölgeyi etkiliyorsa tedavi değişebilir. Uygun olgularda ince metal tellerle, yani K telleriyle sabitleme yapılır.

Kırığa tırnak yatağı kesisi veya başka bir açık yara eşlik ediyorsa bu yapıların da birlikte değerlendirilmesi gerekir. Tırnak yatağının dikilmesi, her kırığın ayrıca telle sabitlenmesini gerektirmez.

Deri nakli ve flep ameliyatı

Doku kaybı büyükse ve yaranın pansumanla uygun şekilde kapanması beklenmiyorsa deri nakli veya flep ameliyatı düşünülebilir. Deri naklinde, başka bir bölgeden alınan deri parçası yaraya taşınır. Bu deri parçasının tutunabilmesi için altındaki dokunun yeterli kanlanmaya sahip olması gerekir.

Flep ise kendi kanlanması korunarak taşınan deri ve deri altı dokusudur. Açıkta kalan kemiği veya tendonu örtmek, parmak ucuna dayanıklı bir doku kazandırmak için kullanılabilir. Yaralanmaya göre aynı parmaktan, avuç içinden veya komşu parmaktan doku taşınabilir. Komşu parmaktan hazırlanan bazı fleplerde, taşınan dokunun bağlantısını ayırmak için birkaç hafta sonra ikinci bir işlem yapılır.

Kopan parmak ucunun yeniden dikilmesi

Kopan parmak ucunun mikrocerrahiyle yeniden dikilmesine replantasyon denir. Kesinin seviyesi, damarların durumu, parçanın ezilip ezilmediği, saklanma koşulları ve geçen süre değerlendirilir. Başparmak, birden fazla parmağın kopması ve çocukluk çağı yaralanmaları, yeniden dikilme seçeneğinin özellikle önem taşıdığı durumlardır.

Çok küçük uç kopmalarında mikrocerrahiyle damar onarımı mümkün olmayabilir. Özellikle küçük çocuklarda, seçilmiş olgularda kopan parçanın damarları tek tek dikilmeden yerine yerleştirildiği kompozit greft yöntemi de değerlendirilebilir. Her kopan parçanın tutması veya eski işlevine tamamen dönmesi beklenemez.

Dokuların onarılamayacak kadar ezildiği bazı yaralanmalarda, sınırlı kemik kısaltması yapılarak kalan sağlıklı dokuyla parmak ucu kapatılabilir. Bu karar, parmağın uzunluğu ve beklenen işlevi birlikte değerlendirilerek verilir.

Çocuklarda kapıya sıkışan parmak neden dikkatle incelenmeli

Çocuklarda kapıya sıkışma sonrasında tırnak yatağı yaralanmasına büyüme plağı kırığı eşlik edebilir. Seymour kırığı adı verilen bu yaralanmada tırnağın kökü, normalde altında bulunduğu deri kıvrımının üzerine çıkmış görünebilir. Bazen dışarıdan küçük bir yara vardır ve röntgendeki değişiklikler de çok belirgin değildir.

Seymour kırığı açık kırık olarak değerlendirilir ve acil tedavi gerektirir. Gözden kaçması enfeksiyona, büyüme sorununa ve tırnakta şekil bozukluğuna yol açabilir. Çocukta kapıya sıkışma sonrasında tırnak kökünde kanama, tırnağın yerinden kalkması veya parmak ucunda eğrilik varsa değerlendirmeyi geciktirmeyin.

Antibiyotik ve tetanoz aşısı gerekir mi

Her parmak ucu yaralanmasında antibiyotik kullanılması gerekmez. Basit ve temiz yaralarda antibiyotik rutin olarak verilmeyebilir. Yaranın belirgin kirli olması, ısırık, bazı açık kırıklar, enfeksiyon bulguları veya hastaya ait riskler antibiyotik kararını etkiler. Tedavinin temelinde uygun yara temizliği ve gerektiğinde hasarlı dokuların cerrahi olarak temizlenmesi vardır.

Tetanoz aşı durumu her açık yarada sorgulanır; yaranın özelliğine ve önceki aşıların durumuna göre ek koruma planlanır. Isırığa bağlı yaralanmaların enfeksiyon riski ve tedavisi farklıdır; ayrıntılar için elde hayvan ve insan ısırıkları yazısını inceleyebilirsiniz.

Parmak ucu yaralanması ne kadar sürede iyileşir

İyileşme süresi, yalnızca yaranın kapanmasına bakılarak değerlendirilmez. Derinin kapanması, kemiğin iyileşmesi, tırnağın yeniden uzaması ve dokunma hissinin rahatlaması farklı zamanlarda olur. Aşağıdaki süreler genel bir çerçevedir; ağır ezilme, enfeksiyon ve yapılan onarımlar süreyi uzatabilir.

İşe dönüş; yapılan işe, yaranın durumuna ve koruyucu atel gerekip gerekmediğine bağlıdır. Masa başı bir işle, parmak ucuyla kuvvetli kavrama yapılan veya kirli ortamda çalışılan bir işin gereksinimleri farklıdır. Ağrının azalması, parmağın ağır işe hazır olduğunu tek başına göstermez.

Pansuman ve rehabilitasyonda nelere dikkat edilmeli

Pansumanı önerilen süre boyunca temiz ve kuru tutun. Kontrol tarihi ve pansuman değiştirme programına uyun. Pansumanın sıkmasıyla birlikte parmakta artan ağrı, uyuşma, morarma veya soğukluk gelişirse acil değerlendirme gerekir. Yaradaki kızarıklığın yayılması, iltihaplı akıntı ve ateş de yeniden muayene gerektirir.

Parmağın gereğinden uzun süre hareketsiz kalması eklem sertliğine yol açabilir. Buna karşılık tendon onarımı, kırık sabitlemesi veya flep yapılmışsa bazı hareketlerin bir süre korunması gerekir. Hangi eklemin ne zaman hareket ettirileceği yapılan tedaviye göre belirlenir.

Yara iyileştikten sonra devam eden dokunma hassasiyetinde el terapisi yararlı olabilir. Terapist eşliğinde kademeli temas, farklı dokulara alışma ve uygun masaj uygulamalarıyla parmak ucunun günlük kullanıma katılması sağlanır. His azalmışsa parmağı sıcak yüzeylerden ve kesici cisimlerden korumak gerekir.

Parmak ucu yaralanmaları hakkında sık sorulan sorular