Elde Hayvan ve İnsan Isırıkları

Eldeki ısırıklar neden önemlidir

Elde cilt, tendon kılıfları, eklemler, sinirler ve kemikler birbirine çok yakındır. Dişin açtığı dar bir kanaldan taşınan bakteriler bu yapılara ulaşabilir. Ciltteki deliğin kapanması, derindeki dokuların temiz olduğunu göstermez. Enfeksiyon kapalı alanlarda ilerlediğinde parmak hareketleri bozulabilir.

Diyabet, bağışıklığı baskılayan hastalıklar veya ilaçlar, dolaşım bozukluğu ve başvuruda gecikme değerlendirmede dikkate alınır. Eklem ya da tendon kılıfı üzerindeki yaralar özellikle dikkat gerektirir.

Dalağı alınmış veya ciddi bağışıklık sorunu olan kişilerde, kedi ve köpeklerin ağızlarında bulunabilen Capnocytophaga bakterisi nadiren ağır enfeksiyona neden olabilir. Bu hastaların küçük bir ısırıkta bile tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemesi gerekir.

Kedi ve köpek ısırıkları arasındaki farklar

Kedi dişleri sivri olduğu için derindeki dokulara bakteri taşıyabilir; ciltteki giriş deliği ise hızla kapanabilir. Bu nedenle kedi ısırığından sonra elde veya parmakta gelişen şişlik, yalnızca dişin oluşturduğu darbeye bağlanmamalıdır.

Bir el cerrahisi merkezinde değerlendirilen 193 el kedi ısırığı olgusunun incelendiği çalışmada hastaların yaklaşık yüzde 30’u hastaneye yatırılmıştır. Bu oran merkeze başvuran hasta grubuna aittir; her kedi ısırığında aynı risk olduğu anlamına gelmez. Çalışma, özellikle eklem ve tendon kılıfı üzerindeki yaraların önemini göstermektedir.

İnsan ısırığı ve yumruğun dişe çarpması

İnsan ısırığı doğrudan ısırılmayla oluşabileceği gibi, yumruk atarken elin karşıdaki kişinin dişine çarpmasıyla da meydana gelebilir. İkinci durumda yara çoğunlukla el sırtında, parmak kökündeki boğumun üzerinde görülür. Bu yaralanmaya tıpta fight bite denir.

Diş, parmağı düzleştiren tendonu ve eklem kapsülünü zedeleyebilir. Elde kalan diş parçası da enfeksiyon kaynağı olabilir. El açılınca ciltteki yara ile derindeki yaralanma aynı hizada görünmeyebileceğinden, yaranın muayenesi elin farklı pozisyonlarında yapılır.

Yumruğun dişe çarpmasıyla oluşan açık yara acil cerrahi değerlendirme gerektirir. Eklem içine bakteri taşınmış olabileceği için yara küçük olsa da cerrahi olarak incelenmesi ve yıkanması gerekebilir. Olayın nasıl olduğunu hekime doğru anlatmak, uygun tedavinin seçilmesini sağlar.

Isırık sonrası enfeksiyon belirtileri

Artan ağrı, kızarıklık, ısı artışı, şişlik, yaradan akıntı ve kötü koku enfeksiyon düşündürür. Kola doğru uzanan kırmızı çizgiler, ateş veya titreme enfeksiyonun yayılmasıyla ilişkili olabilir. Belirtiler ortaya çıktığında 24 saatin dolmasını beklemeyin.

Parmağı büken tendonun kılıfında gelişen enfeksiyona piyojenik fleksör tenosinovit denir. Parmak boyunca şişlik, avuç içine bakan yüzde hassasiyet, parmağı hafif bükülü tutma isteği ve parmağın başkası tarafından düzleştirilmesi sırasında belirgin ağrı bu tabloyu düşündürür. Bu bulguların tümünün bir arada olması beklenmemelidir.

Tendon kılıfı enfeksiyonu, tendonun kayma mekanizmasına zarar verebilir ve avuç içine ilerleyebilir. Acil el cerrahisi değerlendirmesi gerekir; hastaların önemli bölümünde damar yolundan antibiyotik ve cerrahi yıkama uygulanır. Çok erken, hafif olgularda ameliyat dışı tedavi ancak yakın uzman takibiyle seçilir.

Isırık ekleme ulaştığında eklem enfeksiyonu, yani septik artrit gelişebilir. Eklemde şişlik ve hareketle belirgin ağrı bu açıdan değerlendirilir. Geciken tedavi eklem kıkırdağına zarar verebilir. Enfeksiyonun kemiğe yerleşmesine ise osteomiyelit denir; bu durumda daha uzun tedavi ve cerrahi temizlik gerekebilir.

Aşağıdaki bulgularda doğrudan acil servise başvurun

• Basıya rağmen durmayan kanama, derin yara veya belirgin doku kaybı.
• Parmakta solukluk, soğukluk, yeni gelişen hissizlik ya da hareket kaybı.
• Hızla artan ağrı ve şişlik, parmağı düzleştirirken belirgin ağrı veya ateşle birlikte kötüleşme.

Isırık sonrası ilk yardım nasıl yapılır

Şiddetli kanama varsa önce temiz bir bez veya gazlı bezle doğrudan bası uygulayın ve acil yardım alın. Kanama kontrol edilemiyorsa 112’yi arayın.

1. Yüzükleri, şişlik artmadan ve zorlamadan çıkarın. Çıkaramıyorsanız sağlık çalışanına bildirin.
2. Yarayı gecikmeden bol akan su ve sabunla yıkayın. Kuduz riski taşıyan hayvan temasında Dünya Sağlık Örgütü en az 15 dakika yıkama önerir.
3. Temiz bir pansumanla örtün. Eli kalp seviyesinin üzerinde tutun.
4. Yarayı evde yapıştırıcı veya kapatma bandıyla kapatmayın; derindeki dokuların değerlendirilmesi ve uygun temizliği sağlık kuruluşunda yapılmalıdır.
5. Isırığın saatini, hayvanın türünü ve biliniyorsa aşı bilgilerini not edin; kendi tetanoz aşı tarihinizi de sağlık çalışanına iletin.

Muayene ve tetkikler nasıl yapılır

Muayenede yaranın derinliği, parmakların aktif hareketi, duyu ve dolaşım değerlendirilir. Özellikle eklem üzerindeki delici yaralarda, dişin tendon veya ekleme ulaşıp ulaşmadığı araştırılır. Ağrıyı azaltmak ve yaranın içini yeterince inceleyebilmek için lokal anestezi gerekebilir.

Kırık, eklem yaralanması veya yarada diş parçası şüphesinde röntgen istenir. Apse düşünülüyorsa ultrason yardımcı olabilir. Her hastada bütün görüntüleme yöntemleri gerekli değildir.

Akıntılı yaradan kültür alınabilir. Ameliyat gerektiren derin enfeksiyonlarda doku veya sıvı örnekleri, antibiyotiğin etkene göre düzenlenmesine yardımcı olur. Enfeksiyon bulgusu olmayan her yaradan rutin kültür alınması gerekmez.

Isırık yaralarında antibiyotik ne zaman gerekir

Antibiyotik bazen enfeksiyon gelişmesini önlemek, bazen başlamış enfeksiyonu tedavi etmek için verilir. Deriyi delip kanatan kedi ve insan ısırıklarında koruyucu antibiyotik önerilir. Kanama olmasa da derin kedi ısırığında veya elde deriyi zedeleyen insan ısırığında değerlendirilir. Köpek ısırıklarında yaranın derinliği, ezilme, kirlenme ve elde yerleşim karar açısından önemlidir.

Kedi ve köpek ısırıklarında Pasteurella türleri, insan ısırıklarında Eikenella corrodens dahil ağız bakterileri rol oynayabilir. Birden fazla bakteri birlikte bulunabileceğinden sıradan bir cilt enfeksiyonu için seçilen her antibiyotik uygun olmaz. Amoksisilin ve klavulanik asit kombinasyonu sık kullanılan ilk seçeneklerdendir; alerji ve hastanın özelliklerine göre farklı tedaviler seçilir.

Hafif olgularda ağızdan tedavi yeterli olabilir. Ağır enfeksiyon veya derin yapı tutulumu damar yolundan tedavi gerektirebilir. Koruyucu antibiyotik ile eklem ya da kemik enfeksiyonunun tedavi süresi aynı değildir. Süre, tutulan dokuya ve tedaviye yanıta göre belirlenir.

Hangi ısırık yaralarında ameliyat gerekir

Apse, eklem veya tendon kılıfına uzanan yara, açık kırık, dolaşım bozukluğu ve ciddi doku hasarı cerrahi tedavi gerektirebilir. Ameliyatta yara incelenir, yabancı cisimler ve canlılığını kaybetmiş dokular uzaklaştırılır; enfekte alanlar yıkanır. Gerekirse eklem veya tendon kılıfı açılarak temizlenir.

İlk amaç enfeksiyonu kontrol altına almak ve canlı dokuları korumaktır. Tendon onarımı veya kırığın sabitlenmesi, kirlenme ve enfeksiyonun durumuna göre aynı seansta ya da daha sonra planlanabilir. Bazı hastalarda tekrar cerrahi temizlik gerekir. Antibiyotik, boşaltılması gereken bir apsenin cerrahi tedavisinin yerini tutmaz.

Isırık yarasına dikiş atılır mı

Eldeki delici, kirli veya enfekte ısırık yaraları çoğunlukla hemen sıkıca dikilmez. Yaranın açık bırakılması, iltihabın içeride birikmek yerine dışarı akmasını (drenajı) ve yaranın kontrolünü kolaylaştırabilir. Kapatma kararı yaranın yeri, doku kaybı ve temizlik sonrası durumuna göre verilir. Yüzdeki bazı ısırıklar ile eldeki delici yaraların yaklaşımı farklı olabilir.

Kuduz ve tetanoz aşısı gerekir mi

Hayvan ısırığında kuduz değerlendirmesi

Kuduz belirtiler başlamadan önlenebilen, belirtiler ortaya çıktıktan sonra ise neredeyse her zaman ölümcül seyreden bir hastalıktır. Isıran hayvanın türü, temasın şekli, hayvanın sağlık ve aşı bilgileri ile izlenip izlenemediği değerlendirilir. Gerektiğinde kuduz aşısı ve yara çevresine uygulanan kuduz immünglobulini kullanılır.

Hayvanın sahipli veya aşılı olduğunun söylenmesi, sağlık kuruluşuna başvurmayı ertelemek için yeterli değildir. Kedi ve köpeklerde uygun koşullarda veteriner gözetimiyle gözlem yapılabilir; gözlem süreci ve aşı kararı sağlık ekibince yönetilir. Hayvanı kendiniz gözlemek için tedavi başvurusunu geciktirmeyin.

Olağan bir insan ısırığı için rutin kuduz aşısı gerekmez. Bununla birlikte yara temizliği, bakteriyel enfeksiyon ve tetanoz değerlendirmesi yine yapılmalıdır.

Isırık yarasında tetanoz değerlendirmesi

Hayvan ve insan ısırıkları, salyayla kirlenen yaralar olarak tetanoz açısından değerlendirilir. Temel aşı serisi tamamlanmışsa ve son dozun üzerinden 5 yıl veya daha uzun süre geçmişse hatırlatma dozu gerekir. Aşı geçmişi bilinmiyor ya da seri eksikse aşıya ek olarak tetanoz immünglobulini gerekebilir. Ağır bağışıklık yetersizliği olan kişiler ayrıca değerlendirilir.

Kuduz aşısı, tetanoz aşısı ve antibiyotik farklı amaçlarla kullanılır. Antibiyotik almak, gerekli kuduz veya tetanoz korumasının yerini tutmaz.

İnsan ısırığında hepatit ve HIV değerlendirmesi

Kanla temas içeren insan ısırıklarında hepatit B, hepatit C ve HIV açısından risk değerlendirmesi yapılır. Hem ısırılan kişinin hem de ısıran kişinin maruziyeti dikkate alınabilir. Hepatit B aşı durumu ve kaynağın enfeksiyon bilgileri önemlidir.

Kan içermeyen tükürük teması HIV için temas sonrası koruyucu tedavi gerektirmez. Görünür kan içeren tükürüğün açık yarayla teması gibi durumlar ise ayrıca değerlendirilir. HIV için koruyucu tedavi gerekiyorsa mümkün olan en erken zamanda, en geç 72 saat içinde başlanması amaçlanır. Bu değerlendirme acil servis veya enfeksiyon hastalıkları birimince yapılmalıdır.

İyileşme ve el hareketlerine dönüş

İyileşme süresi, ciltteki yaraya ek olarak tendon, eklem veya kemik hasarı bulunmasına bağlıdır. Enfeksiyon gelişmeyen yüzeysel bir yara ile ameliyat gerektiren derin enfeksiyonun seyri farklıdır. Cildin kapanması, elin tüm işlevlerinin düzeldiğini tek başına göstermez.

İlk günlerde şişliği azaltmak için eli yüksekte tutmak ve gerektiğinde kısa süreli atel kullanmak yararlıdır. Hareketlere, enfeksiyonun durumu ve yapılan onarıma göre başlanır. Uzun süreli hareketsizliğin sertlik oluşturmasını önlemek için uygun hastalarda erken kontrollü hareket ve el rehabilitasyonu planlanır.

Kontrol zamanı ilk muayenede belirlenir. Antibiyotik başlandıktan sonra 24–48 saat içinde düzelme başlamazsa yeniden değerlendirme gerekir. Ağrı, kızarıklık veya şişlik herhangi bir zamanda hızla artarsa planlanan kontrolü beklemeyin.

Sık sorulan sorular

İlgili İçeriklerimiz

• Elde Bükücü Tendon Yaralanmaları
• Parmak Tendon Kopması: Elde Tendon Yaralanmaları
• Parmak Ucu Yaralanmaları