Kalça ön bölgesinde ağrıya yol açan önemli sorunlardan biri iliopsoas tendiniti ve bursitidir. İliopsoas tendiniti, kalça fleksiyonundan sorumlu olan iliopsoas tendonunun tekrarlayan zorlanmalar sonucunda iltihaplanmasıyla ortaya çıkar. Bursit ise bu tendonun hemen yanında bulunan ve sürtünmeyi azaltmaya yarayan bursanın iltihaplanmasıdır. Özellikle koşu, futbol, dans gibi kalça fleksiyonunun yoğun kullanıldığı aktivitelerde, sporcularda ve aktif bireylerde sık görülür.
Ayrıca bu durum, total kalça protezi ameliyatı sonrasında asetabuler komponentin öne fazla çıkıntılı yerleştirilmesi sonucu iliopsoas tendonuna baskı yapmasıyla da gelişebilir. Ağrı genellikle kasık bölgesinde hissedilir ve bazen uyluğa ya da dize doğru yayılabilir. Tanıda klinik muayene ile birlikte ultrason veya MR görüntüleme önemli rol oynarken, tedavide ilk basamak çoğunlukla ameliyat dışı yöntemlerdir.
İliopsoas Kası ve Bursası Nedir?
İliopsoas kası, aslında iki kasın birleşiminden oluşur: psoas major ve iliacus. Bel omurgasından ve leğen kemiğinin iç yüzünden başlayarak kasık bölgesinden geçer ve uyluk kemiğinin (femur) küçük trokanter adı verilen çıkıntısına yapışır. Kalçanın en güçlü fleksör kasıdır; yani bacağın öne kaldırılmasından sorumludur.
İliopsoas tendonunun hemen önünde ve kalça ekleminin iç tarafında, sürtünmeyi azaltmak için bir bursa (iliopsoas bursası) bulunur. Normalde bu bursa sıvı ile dolu küçük bir keseciktir ve tendonun kemik yüzeylere temasında yastık görevi görür. Ancak aşırı kullanım, travma veya protez cerrahisi sonrası irritasyon sonucu iltihaplanarak bursit gelişebilir.
İliopsoas Tendiniti ve Bursitinin Belirtileri
İliopsoas tendiniti ve bursiti en sık kasık bölgesinde ağrı ile kendini gösterir. Bu ağrı bazen uyluğun ön kısmına veya dize kadar yayılabilir. Özellikle kalçanın öne kaldırıldığı hareketlerde (merdiven çıkma, arabadan inme, oturup kalkma gibi) şikâyetler artar.
- Kasık ağrısı: Tipik olarak derin ve ön tarafta hissedilir.
- Aktiviteyle artan ağrı: Özellikle koşu, futbol, dans gibi kalça fleksiyonu gerektiren sporlarda belirginleşir.
- Merdiven çıkarken zorlanma: Bacağın öne kaldırılması sırasında ağrı daha da şiddetlenebilir.
- Hassasiyet: Kasık bölgesine bastırıldığında ağrı olabilir.
- Kilitlenme veya takılma hissi: Daha çok bursit varlığında hissedilebilir.
- Protez sonrası kasık ağrısı: Total kalça protezi sonrası asetabuler komponentin iliopsoas tendonuna baskı yapması durumunda öne eğilme ve oturma sırasında şiddetli ağrı gelişebilir.
İliopsoas Tendiniti ve Bursitinin Nedenleri
İliopsoas tendonunda ve bursasında iltihap gelişmesine yol açan farklı mekanizmalar vardır. Bunlar çoğunlukla aşırı kullanım veya mekanik baskı ile ilişkilidir.
- Tekrarlayan zorlanmalar: Koşu, futbol, dans gibi kalça fleksiyonunun yoğun kullanıldığı aktiviteler.
- Aşırı kullanım yaralanmaları: Uzun süreli egzersiz, ani tempo artışı veya uygun olmayan antrenman teknikleri.
- Travma: Direkt kasık yaralanmaları veya ani zorlamalar.
- Kas dengesizlikleri: Kalça çevresi kaslarının dengesiz veya yetersiz çalışması.
- Protez cerrahisi sonrası impingement: Total kalça protezi ameliyatından sonra asetabuler komponentin öne fazla çıkıntılı (overhang) yerleştirilmesi sonucu iliopsoas tendonunun proteze sürtünmesi.
- Kalça anatomisindeki bozukluklar: Kalça displazisi, femoroasetabuler sıkışma (FAI) gibi yapısal problemler.
İliopsoas Tendiniti ve Bursitinin Tanısı
Tanıda en önemli nokta, ağrının kaynağının doğru belirlenmesidir. Çünkü kasık ağrısı sadece iliopsoas sorunlarından değil, kalça labrum yırtıkları, femoroasetabuler sıkışma (FAI) veya kas-iskelet sistemi dışı nedenlerden de kaynaklanabilir.
- Fizik muayene: Hekim, kasık bölgesinde hassasiyeti değerlendirir. Özellikle kalça fleksiyonu sırasında ağrı ortaya çıkması tipiktir. Dirençli kalça fleksiyon testinde (bacak öne kaldırıldığında direnç uygulanması) ağrı artışı iliopsoas kaynaklı sorunu düşündürür.
- Görüntüleme yöntemleri:
- Ultrason: Hem tanıda hem de enjeksiyon tedavilerinde yol göstericidir.
- MR görüntüleme: Tendon ve bursa iltihabını, eklem içi eşlik eden patolojileri gösterebilir.
- BT (Bilgisayarlı Tomografi): Özellikle total kalça protezi sonrası asetabuler komponentin konumunu değerlendirmede kullanılır.
- Tanısal enjeksiyon: Ultrason eşliğinde iliopsoas bursasına lokal anestezik enjeksiyonu yapılarak ağrının kaynağı netleştirilebilir.
İliopsoas Tendiniti ve Bursitinin Tedavisi
Tedavide ilk basamak her zaman ameliyat dışı yöntemlerdir. Çoğu hastada bu yöntemlerle başarılı sonuç alınır.
Ameliyat Dışı Tedaviler
- İstirahat ve aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran egzersiz ve aktivitelerin geçici olarak kısıtlanması.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Kalça çevresi kaslarını güçlendirmeye ve esnekliği artırmaya yönelik özel programlar.
- İlaç tedavisi: Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAID) ağrı ve iltihabı azaltmada etkilidir.
- Buz uygulaması: Özellikle akut dönemde ağrının hafifletilmesine yardımcı olur.
- Enjeksiyon tedavileri:
- Ultrason eşliğinde kortizon enjeksiyonu bursadaki inflamasyonu hızla azaltabilir.
- PRP (platelet rich plasma) ve eksozom tedavileri iyileşmeyi desteklemek amacıyla tercih edilebilir.
Cerrahi Tedavi
Ameliyat dışı yöntemlerle düzelme sağlanamayan hastalarda cerrahi seçenekler gündeme gelir.
- Artroskopik gevşetme (iliopsoas tenotomi): Tendonun bası yapan kısmı gevşetilerek sürtünme ortadan kaldırılır. Özellikle aşırı kullanım veya travmaya bağlı vakalarda tercih edilir.
- Protez cerrahisi revizyonu: Eğer sorun total kalça protezi sonrası asetabuler komponentin öne çıkıntılı (overhang) veya hatalı pozisyonda yerleştirilmesine bağlı gelişmişse, yalnızca tendon gevşetme yeterli olmaz. Bu durumda asetabuler komponentin yeniden doğru pozisyonda yerleştirilmesi (revizyon cerrahisi) gerekebilir.
