Diz kapağı kireçlenmesi, diz kapağının arka yüzü ile uyluk kemiğindeki oluk arasında bulunan patellofemoral eklemi etkileyen osteoartrittir. Bu eklemdeki kıkırdak aşınması, özellikle merdivende, çömelirken ve oturduğu yerden kalkarken ön diz ağrısına yol açabilir. Tedaviyi belirleyen önemli noktalardan biri, kireçlenmenin yalnız bu bölgede mi kaldığı, yoksa dizin diğer bölümlerini de mi etkilediğidir. [1]
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınYeni yazılarımız aramalarınızda öne çıksınEkleDiz kapağı kireçlenmesi hangi bölgeyi etkiler?
Diz kapağı, diz bükülüp açılırken uyluk kemiğinin önündeki olukta hareket eder. Bu iki yüzeyi örten kıkırdak, hareketin kayganlığını sağlar. Patellofemoral artrozda bu yüzeyler yıpranır; ilerlemiş durumda eklem aralığı daralabilir. Diz kapağının oluğa uyumsuz yerleşmesi veya daha önce geçirilmiş bir diz kapağı kırığı bu bölgedeki kıkırdağa zarar verebilir. [1]
Koşucu dizi ve kondromalaziden farkı nedir?
Ön dizde ağrı yapan bu durumlar birlikte bulunabilse de aynı tanı değildir. Patellofemoral ağrı sendromu, koşucu dizi adıyla da bilinir. Kondromalazi ise diz kapağının altındaki kıkırdağın yumuşaması ve bozulmasını tarif eder; her patellofemoral ağrıya eşlik etmek zorunda değildir. [2]
| Durum | Anlatılan sorun | İlgili rehber |
|---|---|---|
| Patellofemoral ağrı sendromu | Diz kapağı çevresindeki ağrı tablosu; tek başına kireçlenme anlamına gelmez. | Koşucu dizi |
| Kondromalazi patella | Diz kapağı arkasındaki kıkırdağın yapısal bozulması. | Kondromalazi patella |
| Patellofemoral artroz | Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemin osteoartriti. | Bu yazı |
Ağrının olası diğer nedenlerini karşılaştırmak için ön diz ağrısı rehberine bakabilirsiniz. Dizin tamamını ilgilendiren değerlendirme ise diz kireçlenmesi yazısında ele alınır.
Belirtileri nelerdir, tanı nasıl konur?
Diz kapağının arkasında hissedilen ağrı; merdiven inip çıkma, dizler bükülü oturma, sandalyeden kalkma ve çömelmeyle belirginleşebilir. Hareket sırasında sürtünme veya çıtırtı hissi de olabilir. Bu yakınmaların yerini ve nedenini ayırmak için muayene gerekir. Farklı açılardan çekilen röntgenlerle eklem aralığı ve tutulumun dağılımı incelenir; kıkırdağın daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde MR istenebilir. [1]
Ameliyatsız tedavide neler yapılır?
Egzersiz ve günlük yükün düzenlenmesi
Osteoartrit tedavisinin temelinde kişiye uygun egzersiz ve hastalık hakkında bilgilendirme bulunur. Kas güçlendirme ile genel kondisyon çalışmaları, kişinin yapabildiklerine göre planlanır. Fazla kilo varsa kilo yönetimi de tedavinin bir parçasıdır. Başlangıçta bir miktar rahatsızlık yaşanabilse de düzenli ve sürdürülebilir egzersiz, ağrıyı ve hareket güçlüğünü azaltmaya yardımcı olur. [3]
Egzersiz programını görüşürken hangi hareketin ağrıyı artırdığını, ne kadar yürüyebildiğinizi ve merdivende nerede zorlandığınızı belirtin. Böylece yalnız “egzersiz yapın” önerisi yerine, günlük yaşamınıza uyarlanabilen bir plan konuşulabilir. Hedefleri yürüyüş süresi veya sandalyeden kalkma gibi takip edilebilir işlevlerle ifade etmek, sonraki görüşmede değişimi anlatmayı kolaylaştırır.
İlaçlar ve eklem içi iğneler
Diz osteoartritinde cilde sürülen iltihap giderici ilaçlar değerlendirilebilir. Ağızdan ilaç gerekip gerekmediği; mevcut hastalıklar, diğer ilaçlar ve yan etki riskleriyle birlikte kararlaştırılır. Kortizon enjeksiyonu, uygun hastalarda kısa süreli rahatlama veya egzersize katılımı destekleme amacıyla düşünülebilir. [3]
Her iğnenin kanıtı aynı değildir. AAOS’un diz osteoartriti kılavuzu, hyalüronik asidi rutin kullanım için önermez; PRP için olası ağrı ve işlev yararını sınırlı kanıt düzeyinde değerlendirir. Bunlar genel diz osteoartriti verileridir; yalnız patellofemoral ekleme aynı ölçüde yarar sağlanacağı varsayılamaz. Enjeksiyon kararı görüşülürken beklenen yarar, belirsizlikler ve alternatifler birlikte ele alınmalıdır. [4]
“Hangi iğne?” sorusundan önce tedavinin hedefini netleştirmek yararlıdır: ağrının azaltılması mı, egzersize başlayabilmek mi, günlük bir işi daha rahat yapabilmek mi? Belirlenen hedef ve kontrol zamanı, uygulamanın kişiye yarar sağlayıp sağlamadığını konuşmak için ortak bir çerçeve sunar.
Hangi durumda ameliyat düşünülür?
İleri hastalıkta, ameliyatsız yöntemler yakınmaları yeterince azaltmıyorsa cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Patellofemoral protez, hasarın yalnız diz kapağı ile uyluk kemiğinin oluğu arasındaki bölümde kaldığı seçilmiş hastalara yönelik bir kısmi protezdir. Dizin diğer bölümlerindeki kıkırdak ve kemik korunur. [5]
Ancak yalnız ağrının önde olması bu ameliyata uygunluğu göstermez. Bağların durumu, diz kapağının hareketi, bacağın dizilimi ve diğer eklem bölümleri birlikte değerlendirilir. Başka bölümlerde de kireçlenme varsa total diz protezi gündeme gelebilir. Kısmi protez sonrasında diğer bölümlerde hastalık gelişmesi, ileride başka bir ameliyat gerektirebilir. [5]
Karar görüşmesinde “Kireçlenme tam olarak hangi bölümlerde?”, “Ameliyatsız seçeneklerden hangilerini uygun süre ve içerikle denedik?” ve “Önerilen ameliyatın alternatifi, riski ve sonradan başka ameliyat gerektirme olasılığı nedir?” sorularını sorun. Kısmi ve total protezin genel farklarını kısmi diz protezi rehberinde de inceleyebilirsiniz.
Ne zaman gecikmeden değerlendirme gerekir?
Aniden başlayan şiddetli ağrı, üzerine basamama veya sıcak ve şiş bir diz, özellikle ateş ya da genel durum bozukluğuyla birlikteyse, kireçlenme olduğu varsayılarak beklenmemelidir. Eklem enfeksiyonu gibi acil değerlendirme gerektiren nedenler dışlanmalıdır; ateşin olmaması enfeksiyonu tek başına dışlamaz. [6]
Muayeneye giderken neleri not edebilirsiniz?
Ağrının tam yerini, başlangıcını, merdiven ve oturma gibi tetikleyicileri, daha önce denediğiniz tedavileri ve bunların etkisini not edin. Varsa eski filmlerinizi ve kullandığınız ilaçların listesini götürün. Görüşmenin sonunda size konulan tanının adını, tedavinin hedefini ve hangi durumda yeniden başvurmanız gerektiğini netleştirin.
