Diz Kapağı Çıkması: Tanı, Tedavi ve Tekrarlama Riski

Diz kapağı çıkığı, her eklem çıkığında olduğu gibi acil bir durumdur. Diz kapağı yani patella yerinden çıktığında, dizde şiddetli ağrı, şekil bozukluğu ve hareket kısıtlılığı görülür. En kısa sürede yerine oturtulması gerekir. Ancak asıl tedavi planı, bu ilk müdahaleden sonra başlar. Hastanın yaşı, kaçıncı çıkık olduğu, çıkık sırasında eklem yüzeyinde kıkırdak kopması ya da serbest cisim (eklem faresi) oluşup oluşmadığı ve bacak anatomisinde eğrilik gibi yapısal bozuklukların (TT-TG mesafesi 20mm’den fazla mı) bulunup bulunmadığı dikkatle değerlendirilmelidir. Ameliyat kararı da bu parametrelere göre şekillenir; her diz kapağı çıkığı ameliyat gerektirmediği gibi, her diz kapağı çıkınca da aynı ameliyat yapılmaz.

Diz Kapağı Çıkması Nedir?

Diz kapağı (patella), dizin bükülmesi ve düz pozisyona gelmesini sağlayan önemli bir kemiktir. Normalde yalnızca aşağı-yukarı hareket eder ve dışa ya da içe doğru kaymaz. Ancak ani bir burkulma, düşme ya da dizin dönmesi gibi kontrolsüz bir hareketle diz kapağı (patella), uyluk kemiğinin troklea adı verilen oluk yapısından dışa doğru çıkar. Bu duruma diz kapağı çıkığı denir. Diz kapağı çıkıkları, en sık dışa doğru çıkar, buna lateral patella çıkığı denir. Çıkık sonrası, özellikle MPFL adı verilen bağ hasar görür ve iyileşmesi düzgün olmazsa, tekrar etme riski artar. Bu durum bağ yaralanmaları, kıkırdak hasarı ve ilerleyen dönemde diz kapağı kaynaklı ağrı ve diz kapağının yerinde durmaması gibi belirtiler göstererek diz instabilitesine yol açabilir.

Diz Kapağı – Patella Neden Çıkar?

Diz kapağı çıkması, en sık sportif aktiviteler sırasında, özellikle de temas olmadan gelişen diz dönmeleri sonucu meydana gelir. Ancak futbol, basketbol gibi temas içeren sporlarda diz bölgesine doğrudan alınan darbeler de patella çıkığına yol açabilir. Çıkık hemen her zaman dizin dış yanına, yani laterale doğru olur. Bazı özel durumlarda, örneğin doğuştan gelen yapısal bozukluklarda, diz kapağı içe (mediale) doğru çıkabilir; ancak bu oldukça nadir görülür ve genellikle anne karnında gelişim sırasında ortaya çıkar.

Patella’nın üst kısmına, uyluk ön grup kaslarının (kuadriseps) ortak tendonu olan quadriceps tendonu, alt kısmına ise patellar ligament adı verilen bağ yapışır. Bu yapılar patellanın uyluk kemiği üzerindeki troklea oluğunda stabil kalmasını sağlar. Ancak bu stabilitenin korunmasında asıl kritik yapı, medial patellofemoral ligament (MPFL) adlı bağdır. MPFL, diz kapağının dışa doğru çıkmasını engelleyen en önemli yumuşak doku yapısıdır. Bu bağ, diz kapağının iç-üst kenarı ile uyluk kemiğinin iç kondili arasında uzanır.

Diz kapağı çıkığı sırasında MPFL genellikle uyluk kemiğine tutunduğu yerden kopar. Bu bağ kopması, özellikle ilk çıkıktan sonra düzgün iyileşmezse, tekrar eden patella çıkıkları için ciddi bir risk oluşturur. Tekrarlayan diz kapağı çıkığı olan hastaların çoğunda altta yatan neden MPFL yetersizliğidir.

Bazı vakalarda patella yerinden çıktıktan sonra kendiliğinden tekrar troklea içine oturabilir. Ancak eğer yerine dönmemişse, mutlaka bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından müdahale edilerek diz kapağı yerine oturtulmalıdır. Çıkıkla birlikte eklem içi serbest parça (eklem faresi), kıkırdak hasarı veya kemik ödemi gibi sorunlar da gelişebileceği için, her vakada görüntüleme yapılmalı ve ileri tedavi gerekliliği doğru şekilde değerlendirilmelidir.

Diz Kapağı Çıkığı Tanısı – Nasıl Teşhis Edilir?

Diz kapağı çıkığı genellikle klinik muayene ile kolayca tanı konulabilen bir durumdur. Hastalar, patella yerinden çıktığında şiddetli bir ağrı, ani hareket kısıtlılığı ve dizde şekil bozukluğu hisseder. Patella çoğunlukla dizin dış yanına doğru kayar ve bu çıkık pozisyonu dikkatli bir muayene ile saptanabilir. Bazen patella kendiliğinden trokleaya geri döner; bu durumda çıkık geçmişte kalmış olabilir, ancak altta yatan bağ yaralanmaları ve kıkırdak hasarı riski devam eder.

Tanıda görüntüleme yöntemleri önemlidir.

• Direkt röntgen ile patellanın konumu, eşlik eden kemik kırıkları ve anatomik yatkınlık (patella alta, trochlear displazi gibi) değerlendirilir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR), özellikle ilk çıkıktan sonra tercih edilir. MPFL yırtığı, kıkırdak zedelenmesi, kemik ödemi ve eklem içi serbest parçalar MR ile net olarak görülür.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) ise bazı hastalarda patella instabilitesine yol açabilecek kemik yapıların daha ayrıntılı değerlendirilmesi için gereklidir. Özellikle TT-TG (tibial tubercle–trochlear groove) mesafesi ölçümü, femur ve tibia rotasyonları ile versiyon analizleri BT ile yapılır. Bu ölçümler, diz kapağı çıkığının tekrarlama riskini öngörmek ve cerrahi planlamada yol gösterici olmak açısından kritik öneme sahiptir.

Tanı aşamasında en önemli nokta, sadece çıkığın olup olmadığını belirlemek değil; aynı zamanda altta yatan yapısal riskleri ve oluşan doku hasarını da doğru tespit etmektir. Bu bilgiler tedavi planının kişiye özel şekillendirilmesinde kritik rol oynar.

Diz Kapağı Çıkığına Yatkınlık Hangi Durumlarda Artar?

Diz kapağı çıkığı her yaşta ve her bireyde görülebilir; ancak bazı anatomik ve biyomekanik faktörler bu duruma yatkınlığı artırır. Özellikle ilk çıkık sonrasında bu faktörler değerlendirilmezse, diz kapağı tekrar tekrar çıkabilir ve dizde kalıcı hasarlara yol açabilir.

1. Daha Önce Diz Kapağı Çıkığı Geçirmiş Olmak

Patella bir kez yerinden çıktıysa, tekrar çıkma riski belirgin şekilde artar. MPFL bağının hasar görmesi ya da tam olarak iyileşmemesi, diz kapağının tekrarlayan çıkıklarına zemin hazırlar.

2. Patella Alta

Diz kapağının normalden daha yukarıda konumlanmasıdır. Bu durumda patella, uyluk kemiğiyle (femur) yaptığı oluğa daha geç temas eder ve dışa doğru çıkma riski artar.

3. Troklear oluğun tam gelişememesi

Diz eklemini oluşturan yapılardan femur kemiğinin ön yüzündeki oluk (trochlea), diz kapağının oturduğu yapıdır. Bu oluğun yüzeyinin düz ya da sığ olması,diz kapağının dışa kaymasını kolaylaştırır. Troklear displazi, patella çıkığı olan hastalarda sık görülen yapısal bir bozukluktur.

4. Kemiksel Açı ve Aks Kusurları

Kalça, diz ve ayak bileği arasındaki mekanik aksın bozulmuş olması (örneğin genu valgum – çapraz bacak ya da genu varum – parantez bacak) diz kapağına binen kuvvetleri değiştirerek çıkık riskini artırabilir. Ayrıca, femur anteversiyonunun artması gibi rotasyonel bozukluklar da değerlendirilmelidir. Bu gibi durumlarda Bilgisayarlı Tomografi görüntüleme ile rotasyon ve TT-TG mesafesi ölçümü yapılır.

5. Kadın Cinsiyet

Tıpkı ön çapraz bağ yaralanmalarında olduğu gibi, diz kapağı çıkıkları da kadınlarda daha sık görülür. Bunun en önemli sebeplerinden biri kadın hastalarda bağ yapılarının daha gevşek (hiperlaks) olmasıdır.

Diz Kapağı Çıkmasının Belirtileri Nelerdir?

Diz kapağı çıkması, oldukça ağrılı ve işlev kaybına yol açan bir durumdur. Genellikle ani bir travma sonrası ortaya çıkar ve hastada gözle görülür bazı klinik bulgularla kendini belli eder.

Diz kapağı çıkmasının En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Şiddetli Ağrı: Patella çıkığı sırasında diz kapağı troklea oluğundan dışa doğru kayar ve çevre yumuşak dokular zarar görür. Bu da hemen her zaman şiddetli ağrıya neden olur. Diz kapağı yerine oturtulmadıkça ağrı devam eder.
• Şişlik: Çıkık sırasında eklem içi dokular zedelenebilir ve küçük damar yırtıkları sonucunda eklem içine kanama (hemartroz) oluşur. Bu da dizde belirgin şişliğe yol açar.
• Şekil Bozukluğu: Diz kapağı dizin dış tarafına doğru çıktığında dizin ön yüzünde dikkat çekici bir asimetri oluşur. Patella normal konumunda değildir ve bu durum hem görsel olarak fark edilir hem de dizin doğal hareketini engeller. Hastalar genellikle dizlerini bükülü pozisyonda tutar çünkü patella bu pozisyonda nispeten daha stabildir.
• Hareket Kısıtlılığı ve Güç Kaybı: Diz kapağı yerinden çıktığında, özellikle dizin düz pozisyona getirilmesi ağrılı hale gelir. Kuadriseps kası efektif çalışamaz ve bacakta güçsüzlük hissi olur.
• J Sign: Fizik muayenede patella instabilitesini gösteren önemli bulgulardan biri de J sign’dır. Hastadan dizini ekstansiyondan fleksiyona getirmesi istendiğinde, patella yukarıdan aşağıya inerken aniden dışa doğru sıçrayarak bir “J” harfi şeklinde hareket eder. Bu bulgu, özellikle tekrarlayan patella çıkığı olan hastalarda anlamlıdır ve altta yatan yapısal dengesizliğe işaret eder.

Diz Kapağı Çıkığı Nasıl Tedavi Edilir?

Diz kapağı çıkması, acil müdahale gerektiren bir ortopedik sorundur. Çıkık sonrası hastada dizde şiddetli ağrı, şişlik, şekil bozukluğu ve hareket kısıtlılığı oluşur. Çıkık yerine oturtulmadan bu şikayetlerde belirgin bir düzelme beklenmez.

Tedavi süreci iki aşamalıdır: ilk müdahale ve hasara göre planlanan uzun vadeli tedavi.

1. Akut Müdahale (İlk Müdahale)

Diz kapağı çıkığı tanısı konulduktan sonra, röntgen görüntülemesiyle birlikte patellanın konumu ve eşlik eden kırık olup olmadığı değerlendirilir. Eğer diz kapağı hâlâ yerinden çıkmışsa, ortopedi uzmanı tarafından dikkatli bir şekilde yerine oturtulur (redüksiyon işlemi). Sonrasında eklem içi yapılar (kıkırdak, bağlar, serbest parça) MR ile detaylı şekilde değerlendirilir.

2. Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri

İlk çıkık sonrası kıkırdakta ciddi bir hasar veya eklemde serbest parça yoksa, aşağıdaki tedavi protokolü uygulanır:

• Buz uygulaması: Şişliği ve ağrıyı azaltmak için günde birkaç kez 15–20 dakika süreyle uygulanabilir.
• Ağrı kesiciler: Özellikle ilk günlerde ağrının ve inflamasyonun kontrol altına alınmasında etkilidir.
• Dizlik kullanımı: Patellanın stabilitesini sağlamak için belirli bir süre dizlik kullanılır. Süre, klinik duruma göre belirlenir.
• Fizyoterapi: Kontrollü hareketlerle başlanır. Kuadriseps kasının özellikle kapalı kinetik zincir egzersizlerlegüçlendirilmesi temel hedeftir. Tedavi planına kalça çevresi ve core bölgesi egzersizleri de mutlaka dahil edilir.
• Eklem sıvısının boşaltılması (artrosentez): Eğer dizde belirgin sıvı birikimi varsa, bu sıvının boşaltılması hem ağrıyı azaltır hem de fizik tedaviye geçişi kolaylaştırır.

3. Cerrahi Gerektiren Durumlar

Aşağıdaki durumlarda cerrahi tedavi düşünülmelidir:

• MPFL bağının ciddi yırtığı veya kemikten kopması
• Kıkırdak yüzeyinde derin defektler
• Eklem içinde serbest parça (eklem faresi) varlığı
• Trochlear displazi, patella alta gibi tekrarlayan çıkıklara neden olan anatomik bozukluklar
• İkinci ve sonraki çıkıklar

Cerrahide amaç, diz kapağını yerinde tutan yapıları onarmak ya da yeniden yapılandırmaktır. En sık uygulanan yöntemlerden biri, medial patellofemoral ligament (MPFL) rekonstrüksiyon ameliyatıdır. Bu ameliyat genellikle tibial tüberkül osteotomi ameliyatıyla birlikte yapılır. 

Diz Kapağı Çıkması Ameliyatları

Evet, bazı durumlarda diz kapağı çıkığı mutlaka ameliyat gerektirir.
Eklem içinde serbest kıkırdak parçası (eklem faresi) ya da kıkırdakta müdahale gerektiren bir hasar varsa, çıkığın sayısı veya hastanın yaşı ne olursa olsun cerrahi şarttır. Bu durumda hem diz kapağı stabilizasyon ameliyatı hem de eş zamanlı kıkırdak cerrahisi planlanır.

Eğer eklemde kıkırdak sorunu yoksa, ancak BT ve MR ile yapılan değerlendirmelerde anatomik faktörlere bağlı tekrar çıkık riski saptanırsa, cerrahi yine gündeme gelir. Bu hastalarda en sık uygulanan yöntemler:

Kıkırdak Ameliyatları

Eğer çıkık sırasında eklem içinde serbest kıkırdak parçası (eklem faresi) oluşmuşsa, bu durum mutlaka cerrahi ile tedavi edilmelidir.
Kapalı yöntemle yapılan diz artroskopisi sırasında:

• Parça küçükse çıkarılır,
• Parça büyükse, ait olduğu yere vida ile tespit yapılır.

Bu tür cerrahilerde, dizdeki kıkırdak yüzeyinin korunması ve ileride gelişebilecek diz kireçlenmesinin önlenmesi amaçlanır.

Diz kıkırdak hasarları ve tedavileri ile ilgili ayrıntılı bilgiye burayı tıklayarak ulaşabilirsiniz.

MPFL Rekonstrüksiyon Ameliyatı

Çıkık sırasında sıklıkla kopan medial patellofemoral ligament (MPFL), patellanın dizin dışına doğru kaymasını engelleyen temel bağ yapılarından biridir.
MPFL yırtığı olan hastalarda bu bağın yeniden yapılması gerekir.
Genellikle aynı seansta yapılan kapalı diz ameliyatı sonrası, MPFL rekonstrüksiyon ameliyatı uygulanır. Dilerseniz buraya tıklayarak MPFL rekonstrüksiyon ameliyat ile ilgili sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Tibial Tüberkül Osteotomisi (Fulkerson Osteotomisi)

BT (Bilgisayarlı Tomografi) görüntülemeleri sonrası yapılan TT-TG mesafesi ölçümü, diz kapağı anatomik olarak dışa çıkmaya yatkın mı sorusunun yanıtını verir.
Eğer bu mesafe 20 mm’den fazlaysa, diz kapağını doğru hizaya getirmek için Tibial Tüberkül Osteotomi ameliyatı gerekebilir.
Bu cerrahi ile tibial tüberkül kemiği yeniden konumlandırılır.
Dilerseniz burayı tıklayarak tibial tüberkül osteotomi ameliyatı sayfasına gidebilirsiniz. 

Ameliyat Videoları

Op. Dr. Utku Erdem Özer’in gerçekleştirdiği ameliyatlara aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:

MPFL rekonstrüksiyonu ameliyatı videomu izlemek için buraya tıklayabilirsin

Tibial tüberkül osteotomi ameliyatımı izlemek için burayı tıklayabilirsin

Diz Kapağı Çıkması Sonrası Önerilen Egzersizler

Diz kapağı çıkığı sonrası uygulanacak egzersiz programı, diz çevresindeki kasların güçlendirilmesini ve eklem stabilitesinin artırılmasını hedefler. Özellikle quadriceps ve hamstring kaslarının kuvvetlenmesi, patellanın tekrar yerinden çıkmasını önlemeye yardımcı olur.

Egzersizlerin Amacı

• Diz çevresindeki kasların koordinasyonunu geliştirmek
• Dizin hareket açıklığını korumak
• Patellofemoral ekleme binen yükü azaltmak
• Dizin stabilitesini artırmak
• Tekrar çıkık riskini en aza indirmek

Önerilen Egzersizler

1. Straight Leg Raise (Düz Bacak Kaldırma)
Sırt üstü yatarken, bir bacağınız düz, diğer diziniz bükülü pozisyonda olur. Düz olan bacağınızı yavaşça 45 dereceye kadar kaldırın ve indirin.
Amaç: Quadriceps kasını güçlendirmek.

2. Quad Set (İzometrik Quadriceps Egzersizi)
Dizinizin altına rulo havlu yerleştirin. Quadriceps kasını sıkarak havluya baskı uygulayın. 5 saniye sıkı tutun, bırakın.
Amaç: Ameliyat sonrası dönemde güvenli şekilde kas aktivasyonu sağlamak.

3. Heel Slide (Topuk Kaydırma)
Sırt üstü yatarken topuğunuzu yavaşça kalçaya doğru çekin, sonra eski pozisyona döndürün.
Amaç: Diz hareket açıklığını korumak.

4. Wall Slide (Duvar Kaydırma)
Sırtınızı duvara yaslayarak ayaklar omuz genişliğinde açılır. Yavaşça 30-45 derece diz bükülmesine kadar aşağı inip kalkın.
Amaç: Hem quadriceps hem gluteal kasları aktive etmek.

5. Step-Up (Basamak Çıkma)
Alçak bir basamak üzerinde tek ayakla çıkıp inin.
Amaç: Kuadriseps, kalça ve denge kaslarının birlikte çalışmasını sağlamak.

Not: Bu egzersizler, bir fizyoterapist eşliğinde ve kişinin mevcut durumu değerlendirilerek uygulanmalıdır. Uygunsuz yapılan egzersizler diz kapağının tekrar çıkmasına sebep olabilir.

Patella Çıkığı Ameliyatı Olanlar

• Oğuzhan A. : Doktorum ile patella çıkığı ameliyatımı geçirdim ve süreç boyunca kendimi çok güvende hissettim. Ameliyat öncesi, sırası, ve sonrasında gösterdiği ilgi, açıklık ve profesyonellik sayesinde, tüm süreci sorunsuz ve anlayışla geçirdim. İyileşme dönemim beklediğimden daha kısa sürdü ve doktorumun önerdiği fizik tedavi programı sayesinde eski aktivite seviyeme kısa sürede dönebildim. Kendisine ve ekibine minnettarım.
• Mehmet Y. : Uzun süredir yaşadığım patella çıkığı problemini Doktoruma danıştıktan sonra ameliyat olmaya karar verdim. Ameliyat kararı vermek zor olsa da, doktorumun tecrübesi ve yaklaşımı sayesinde bu sürecin en doğru karar olduğunu anladım. Ameliyat sonrası iyileşme dönemi, beklenenin çok üzerinde bir performansla ve az ağrıyla geçti. Şimdi çok daha iyi hissediyorum ve günlük hayatıma dönmenin mutluluğunu yaşıyorum. Dr. ve ekibine teşekkürlerimi sunarım.
• Ayşe K. : Patella çıkığı ameliyatı olmak benim için büyük bir adımdı ve doktorum ile bu süreci atlatmak benim için büyük bir şanstı. Ameliyat ve iyileşme süreci boyunca gösterdiği olağanüstü ilgi, sabır ve bilgilendirme için kendisine çok şey borçluyum. Fizik tedaviye başlamadan önce ve sonra kendisiyle yaptığım görüşmeler, iyileşme sürecimin çok daha hızlı ve etkili olmasını sağladı. Bugün, daha önce yaşadığım ağrılardan eser yok ve bu başarıda Doktorumun büyük payı var.

Bu içerikler, hekimlerin toplumu bilgilendirici rolüne uygun olarak hazırlanmış ve hastaları bilgilendirme amacı taşımaktadır.

Diz Kapağı Çıkması ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Diz kapağı çıkığı, ağrılı ve fonksiyon kaybına yol açabilen ciddi bir eklem problemidir. Çıkık sırasında eklemdeki bağlar ve kaslar zorlanabilir ya da yırtılabilir; bu da şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına neden olur. Bu nedenle, diz kapağı yerinden çıktığında vakit kaybetmeden ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.

İlk müdahale sonrası röntgen ve MR gibi görüntüleme yöntemleriyle eklem içi hasar değerlendirilir. Tedavi planı; hasarın derecesi, eşlik eden yapısal problemler ve hastanın genel sağlık durumuna göre şekillenir. Buz uygulaması, ağrı kesici ilaçlar, dizlik kullanımı ve fizik tedavi gibi konservatif yöntemler hafif olgularda yeterli olabilirken; tekrarlayan çıkıklar veya kıkırdak hasarı varlığında cerrahi tedavi gerekebilir.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci kişiye özeldir. Hafif vakalarda 2–4 hafta içinde normal hayata dönüş mümkünken, ileri düzey yaralanmalarda bu süre 6–8 haftayı aşabilir. Bu süreçte doktor tavsiyelerine uymak, egzersiz programına düzenli devam etmek ve sabırlı olmak oldukça önemlidir.

Diz kapağı çıkığı ile ilgili merak ettikleriniz veya tedavi seçenekleri hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, bizimle iletişime geçebilirsiniz. WhatsApp hattımızdan ya da utkuerdemozer.com adresi üzerinden bize ulaşabilirsiniz.