Plantar Fasiit

Plantar Zar (Fascia) Nedir?

İlk olarak Plantar zar nedir onu açıklayalım. Plantar fascia ya da plantar zar ayak tabanında bulunur. Plantar taban, fascia zar, plantar fasiit ise taban zarı iltihabı demektir.

Ayrıca Plantar fascia, topuk kemiği ile parmakların arasında bağlantı oluşturarak ayağa basma esnasında vücut yükünün yaklaşık %30 unu taşır.

Plantar Fasiit Nedir?

Plantar fasiit, topukta ve ayak tabanında özellikle sabahları ilk adımda hissedilen keskin ağrı ile kendini gösteren yaygın bir ayak rahatsızlığıdır. Bu durum, ayak tabanında yer alan kalın doku bandı olan plantar fasya’nın aşırı gerilmesi ve iltihaplanması sonucu oluşur.

Yanlış ayakkabı seçimi, uzun süre ayakta kalmak, koşmak, zıplamak gibi tekrar eden stresler plantar fasyada mikro yırtıklara ve buna bağlı iltihabi reaksiyona yol açabilir.
Düz tabanlık, yüksek kavisli ayak yapısı, obezite veya uygun olmayan koşu teknikleri gibi biyomekanik bozukluklar riski artırır.

Plantar fasiit uzun süre tedavi edilmezse, topuk kemiğinde “topuk dikeni” adı verilen kemik çıkıntısı oluşabilir. Bu da ağrının şiddetini artırabilir ve tedavi sürecini daha karmaşık hale getirebilir.

• Plantar fasya dokusu, aşırı yüklenme ile gerilir ve mikroskobik yırtıklar oluşabilir.
• Yanlış ayakkabı seçimi, uzun süre ayakta kalma ve koşu gibi aktiviteler bu durumu tetikler.
• Düz tabanlık, yüksek ayak kavisi ve fazla kilo gibi faktörler plantar fasiit riskini artırır.

Topuk Dikeni ile Plantar Fasiit Farkı Nedir?

Topuk dikeni, (kalkaneal spur ya da epin kalkanei) ayak röntgenlerinde topuk kemiğinin alt ucunda görülen özellikle 40’lı yaşlardan sonra normal kabul edilen kemik mahmuzu, bir başka deyişle osteofittir.

Dışarıdan ele gelen bir çıkıntı olmadığı gibi ayağınız yere temas ettiğinde de bu kemik çıkıntısının yer ile teması söz konusu değildir. Topuk dikeni ağrıya sebep olan bir yapı değildir.

Plantar Fasciitis’in Sebepleri Nelerdir?

Ayak kavsinizi destekleyen taban zarı yani plantar fascia, özellikle yürürken, koşarken hatta ayakta dikilirken dahi ayağınıza gelen yükün büyük kısmını emer. Bu yapı üzerinde gerilim ve stres çok artarsa, zarda küçük yırtıklar meydana gelip ağrı oluşmaya başlayacaktır.

Plantar Fasciitis’ in Risk Faktörleri Nelerdir?

Yaş: En sık görüldüğü yaş grubu 40-60 yaş arasındadır.

Obezite: Fazladan birkaç kilo dahi taban zarınıza ekstra yük bindirir.

Sportif Faaliyetler: Uzun mesafe koşucuları, bale sanatı icra edenler.

Anormal Ayak Mekaniği: Düz taban, Kubbe taban gibi ayakta basış bozuklukları.

Mesleki Açıdan Uzun Süre Ayakta Kalmak Zorunda Klanlar: Fabrika işçileri, Öğretmenlerde olduğu gibi. Ya da uzun süre sert zeminde ayakta görev yapan polis, askerler gibi.

Plantar Fasciitis Belirtileri Nelerdir?

En sık belirtisi, topuğunuzun iç kısmında ayağınızın altında ağrıdır. Ağrı en çok özellikle sabah yataktan kalktıktan sonra ilk 2-3 adımda hissedilmektedir. Hastalar bunu; ‘sabah ilk kalktığımda sanki kırık cam parçalarına basıyorum’ şeklinde ifade eder.

Ayrıca uzun süre ayakta kalma sonucu, uzun süre oturduktan sonra yürümeye çalışırken ilk birkaç adım, oldukça ağrılı olur.

Sporcularda özellikle egzersiz sonrası ağrı artar, egzersiz sırasında ağrı yoktur.

Plantar Fasciitis’ in Tanısı Nasıl Konulur?

Hastanın detaylı hikayesi ve fizik muayenesi sonucunda plantar fasit tanısı konulur. Çoğu zaman ayak röntgenlerine ihtiyaç duyulmaz. Ancak fizik muayene sonrası topuk ağrısının diğer farklı sebepleri düşünülürse, röntgen, MR görüntüleme gibi tetkikler istenir. Geçmeyen topuk ağrısının ayakta stres kırıkları gibi başka nedenleri de olabilir; doğru tanı için klinisyen değerlendirmesi gerekir.

Tedavi ve tanı için iletişim kanallarından bizimle irtibata geçmeyi ihmal etmeyiniz. Zira hastalıklarda erken tanı ve doğru tedavi oldukça önemlidir.

Plantar Fasciitis Tedavisi

Plantar fasiit tedavisinde ilk adım, ağrının ve iltihabın kontrol altına alınmasıdır. Dinlenme ve buz uygulaması, iltihabı azaltmak ve ağrıyı hafifletmek için yaygın olarak kullanılır. Bunun yanı sıra, esneme egzersizleri ve fizik tedavi, ayak kasları ve aşil tendonu üzerindeki gerilimi azaltarak plantar fasyayı rahatlatmaya yardımcı olur. Ortez kullanımı, ayak kemerini desteklemek ve baskıyı azaltmak için tercih edilebilir.

Bazı durumlarda, kortikosteroid enjeksiyonları da tedavi sürecine eklenebilir. Bu enjeksiyonlar, kısa süreli olarak ağrıyı hafifletir ve iltihabı azaltır. Ancak uzun vadeli kullanım önerilmez, çünkü doku zayıflamasına yol açabilir. Uygun ayakkabı seçimi de tedavinin önemli bir parçasıdır. Ayak yapısına uygun, destekleyici ayakkabılar kullanmak ağrının tekrarlamasını önleyebilir.

Plantar fasciitis olan çoğu hasta;

• Dinlenme,

• Ağrılı bölgeye buz uygulaması

• Baldır kaslarına ve plantar fasiaya uygulanacak germe egzersizleri yapılması sonucunda iyileşir.

Eğer yukarıdaki ilk basamak tedavilere cevap alınamazsa aşağıdaki tedavi yöntemlerine geçilir.

• Ultrason Altında Kortizol plantar fasiit iğnesi ve enjeksiyonu

• Plantar fasiit için özel tabanlık kullanımı

• ESWT uygulaması, gibi yöntemler uygulanmaktadır.

• Plantar fasiit ayakkabısı ve çorabı

Son olarak Plantar Fasiit çok nadiren ameliyat gerektirir.

Plantar Fasiit Buz Tedavisi

Buz tedavisi, plantar fasiit için oldukça etkili bir tedavi yöntemidir. Buz, iltihaplanmayı ve ağrıyı azaltmada yardımcı olur. Evde bulundurduğunuz buz paketi veya dondurucudan çıkardığınız soğuk malzemeyi bir havlu içinde ayağınıza 20 dakika boyunca tutunuz. Bu işlemi gün içinde 2 kez tekrarlayın.

Plantar Fasiit Egzersizleri:

En sık tercih ettiğimiz Plantar Fasciitis Egzersizleri:

1. Egzersiz: Sağ ayak için anlatacak olursak; önce çorabınızı çıkarın, oturur pozisyonda sağ ayağınızı sol dizinizin üzerine koyun. Sağ elinizle bütün ayak parmaklarınızı dizinize doğru kontrollü ve nazikçe çekin; bu esnada ayak bileğinizi dizinize doğru tolere edebildiğiniz kadar hareket ettirin. 20 saniye kadar bu pozisyonda bekleyin. Tolere edilebilen bir gerilme hissi hedeflenir; keskin ağrı olursa hareketi bırakın. Bu hareketi sabah ilk kalktığınızda 4-5 kez, gün içinde de 12-15 tekrar yapın.

2. Egzersiz: ilk egzersizde ağrının yanmanın olduğu noktaya öteki elinizin başparmağı ile yaklaşık 15 saniye masaj yapın, masaj yaparken cilt kremi kullanabilirsiniz.

3. Egzersiz: Çıplak ayakladuvar ile zeminin birleştiği yere bütün ayak parmaklarınızın duvara temas edecek şekilde temas ettirin ve vücudunuzun ağırlığı ile basın. Bu esnada dizinizi tam düz konuma getirin. Taban zarınızda gerginlik hissederseniz hareketi doğru yapıyorsunuz demektir. Gerginliği hissettikten sonra 15-20 saniye bekleyin. Günde 20 tekrar yapın.

Plantar Fasiit İçin 4 Egzersiz

Op. Dr. Utku Erdem Özer ve fizyoterapist Hulusi Coşkun’un hazırladığı bu resmi videoda egzersizlerin uygulamasını görebilirsiniz. Program muayene bulgularına göre kişiselleştirilir; keskin ağrı varsa zorlamayın.

Plantar Fasiit Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Plantar fasiit cerrahisi, cerrahi dışı tedavilere rağmen yakınmaları süren seçilmiş hastalarda, genellikle yaklaşık 12 aylık tedavi sonrasında değerlendirilebilir. AAOS’a göre açık veya endoskopik kısmi plantar fasya gevşetmesi, yani fasyanın bir bölümünü keserek gerginliği azaltma, uygulanabilir. Baldır gerginliği sürüyorsa seçilmiş hastalarda gastroknemius kasına yönelik ek bir işlem de düşünülebilir. Karar; ağrının sürmesi, sinir yaralanması gibi riskler ve diğer seçenekler birlikte değerlendirilerek kişiye özel verilir. AAOS bilgileri ve AOFAS açıklaması bu yaklaşımı destekler.

Ameliyat sonrası yük verme ve rehabilitasyon planı uygulanan tekniğe ve hastanın durumuna göre değişir; hekiminizin önerdiği plana uyun. Kalıcı veya artan ağrı, uyuşma ya da başka bir belirti varsa kontrol için başvurun.

Plantar Fasiit İlacı Nedir? Hangi İlaçlar Ağrıyı Azaltır?

Plantar fasiit tedavisinde kullanılan ilaçlar, genellikle ağrıyı azaltmak ve iltihabı kontrol altına almak amacıyla verilir. Bu hastalıkta ilaçlar semptomları hafifletmek için kullanılır, ancak altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz. Bu nedenle ilaç tedavisi genellikle dinlenme, germe egzersizleri ve uygun ayakkabı kullanımı gibi yöntemlerle birlikte uygulanır.

Plantar fasiit tedavisinde en sık kullanılan ilaçlar şunlardır:

• Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ):
  İbuprofen, diklofenak veya naproksen gibi ilaçlar, ağrıyı azaltmak ve iltihabı kontrol altına almak için ilk tercih edilen ilaçlardır. Hem tablet hem de jel formunda kullanılabilirler.
• Parasetamol (asetaminofen):
  İltihap giderici etkisi olmasa da hafif-orta şiddetteki ağrılar için kullanılabilir. Mide hassasiyeti olan kişilerde NSAİİ’lere alternatif olabilir.
• Kas gevşeticiler:
  Ayak kaslarında refleks kasılmalar varsa, geçici olarak kas gevşeticiler önerilebilir.
• Ağrı kesici kremler:
  Bölgesel etkili ağrı kesici kremler, özellikle gece ağrısı yaşayan hastalarda rahatlama sağlayabilir.
• Kortizon iğnesi:
  Ağızdan alınan ilaçların yeterli olmadığı dirençli olgularda, topuk bölgesine ultrason eşliğinde yapılan kortizon enjeksiyonları ağrıyı hızla azaltabilir. Ancak sık uygulanması tavsiye edilmez.

İlaçla Geçmeyen Plantar Fasiit Nasıl Tedavi Edilir?

Plantar fasiit bazı hastalarda sadece ilaçla hafifleyebilirken, birçok vakada kalıcı iyileşme için ek tedavilere ihtiyaç duyulur. Özellikle ağrı 3 aydan uzun süredir devam ediyorsa, durum artık kronik hale gelmiş olabilir. Bu durumda hedef, iltihabı azaltmanın ötesine geçerek dokunun yeniden iyileşmesini ve normal fonksiyonunu kazanmasını sağlamaktır.

İlaç dışı tedavi yöntemleri şunlardır:

• Germe egzersizleri:
  Ayak tabanı ve baldır kaslarını hedefleyen düzenli germe egzersizleri, plantar fasyanın üzerindeki yükü azaltarak iyileşmeyi destekler. Sabah yataktan kalkmadan önce yapılan germe hareketleri çok etkilidir.
• Tabanlık ve ortopedik ayakkabılar:
  Topuk bölgesine yumuşak destek sağlayan silikon topukluklar ya da özel tabanlıklar, ayağın doğru şekilde basmasını sağlar. Ayakkabının sert, ince tabanlı olmaması çok önemlidir.
• ESWT (Şok Dalga Tedavisi):
  Ses dalgaları ile plantar fasyada iyileşmeyi tetikleyen bir tedavi yöntemidir. Kronik plantar fasiit vakalarında oldukça başarılı sonuçlar alınabilir.
• Fizik tedavi uygulamaları:
  Ultrason, tens, derin doku masajı gibi yöntemler ağrıyı azaltmaya ve dolaşımı artırmaya yardımcı olur.
• Rejeneratif enjeksiyonlar (PRP tedavisi, eksozom):
  Klasik tedavilere yanıt vermeyen hastalarda, hastanın kendi kanından hazırlanan PRP veya hücre yenileyici etkisi olan eksozom enjeksiyonları iyileşme sürecini hızlandırabilir.
• Gece ateli kullanımı:
  Plantar fasyayı gece boyunca hafif gergin tutan ateller, sabah ağrısını azaltabilir.
• Cerrahi seçenekler:
  Tüm tedavilere rağmen geçmeyen, ileri derecede şikâyeti olan hastalarda nadiren cerrahi gerekebilir. Plantar fasyanın küçük bir kısmının gevşetilmesi ile yapılan bu işlem genellikle son çare olarak düşünülür.

Uzun süreli ağrılarda mutlaka altta yatan neden (düz tabanlık, aşırı kilo, yanlış ayakkabı gibi) tespit edilip düzeltilmelidir. Aksi halde tedavi yöntemleri geçici rahatlama sağlar.

Plantar Fasciitis Krem Tedavisi Var mıdır?

Plantar fasciitis krem tedavisi diye bir şey yoktur. Yani plantar fasciitis kremi yoktur. Yukarıda anlattığım 2. egzersizde elinizde bulunan herhangi bir kremi kullanabilirsiniz. Bu krem cilt nemlendiricisi bile olur.

Ayak Altı İltihabı Nasıl Geçer?

Ayak altı iltihabından kasıt plantar fasciitis ise öncelikli tedavisi egzersizidir. Plantar fasiit mikroplu bir iltihap çeşidi olmadığı için antibiyotik kullanılmaz.

Morton Nöroma, ayak tabanındaki sinirin sıkışmasıyla ilişkilendirilen bir durumdur ve bu sayfada bu rahatsızlığın belirtileri ve tedavi seçenekleri hakkında daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Plantar Fasiit Ne Kadar Sürede Geçer

Plantar fasiitte iyileşme genellikle yavaş ve kademelidir; herkeste 6–12 haftada veya 3–6 ayda tamamen geçeceği söylenemez. AAOS, basit cerrahi dışı yöntemlerle hastaların büyük bölümünün 10 ay içinde iyileştiğini bildirir. Bu bir kişisel bitiş tarihi değildir; yakınmalar bazı kişilerde daha uzun sürebilir.

Germe egzersizleri, yükün azaltılması ve destekleyici ayakkabı tedavinin temelini oluşturur. Ağrı giderek artıyorsa, günlük aktiviteleri engelliyorsa, ayakta uyuşma varsa veya iki haftalık öz bakımla düzelme başlamıyorsa hekime başvurun. Diyabetiniz varsa ayak ağrısı için ayrıca değerlendirme alın.

Kaynaklar: AAOS ve NHS.

Dinlenme ve uygun tedavi yöntemleri iyileşme sürecini etkiler. düşük ayak sendromu hakkında da bilgi edinebilirsiniz.

Plantar Fasiit Yorumları – Hasta Yorumlarım

Özellikle Plantar fasiit hasta yorumları, potansiyel hastalar için değerli bir kaynak olabilmektedir. İşte hasta yorumlarım:

1. “Plantar fasiit nedeniyle çok şiddetli ağrılar çekiyordum ve günlük aktivitelerimi bile sürdürmekte zorlanıyordum. Op. Dr. Utku Erdem Özer’in önerdiği tedavi planını takip ettim ve sonuçtan çok memnun kaldım. Ağrılarım azaldı ve tekrar hareket etmeye başladım.”

2. “Uzun süre ayakta kalmam gereken işim nedeniyle plantar fasiit benim için ciddi bir sorundu. Op. Dr. Utku Erdem Özer’in tedavi yaklaşımı ve önerdiği egzersizler sayesinde ağrılarımı kontrol altına aldım ve normal hayatıma geri dönebildim. Kendisine minnettarım.”

    
    

Plantar Fasiit Hakkında Sık Sorulan Sorular

Plantar Fasiit Tedavi Basamakları

Sonuç

Sonuç olarak, plantar fasciitis ayak tabanı ve topukta ciddi ağrıya neden olan yaygın bir rahatsızlıktır. Bu durum, aşırı kullanım, uygun olmayan ayakkabılar, kilo ve belirli fiziksel aktiviteler gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. Erken tanı ve uygun tedavi yöntemlerinin uygulanması, semptomların hafifletilmesinde ve daha ciddi komplikasyonların önlenmesinde önemlidir.

Dinlenme, soğuk uygulama, uygun egzersizler ve bazı durumlarda profesyonel tıbbi müdahale, plantar fasiit’in etkili bir şekilde yönetilmesinde kilit rol oynar. Bu rahatsızlığı önlemek ve tedavi etmek için, risk faktörlerinin farkında olmak ve gerekirse yaşam tarzı değişiklikleri yapmak önemlidir.

Makalemizi okuduğunuz için teşekkürler. Konu hakkında soru ve endişeleriniz olursa whatsapp iletişim yoluyla bizlerle iletişime geçmeyi ihmal etmeyiniz. Dilerseniz utkuerdemozer.com bağlantısından ana sayfaya dönüş yapabilirsiniz.

İlgili İçeriklerimiz

• Küboid Sendromu